Nid yw argyfwng ynni 2026 \u2013 a achoswyd gan y rhyfel yn Iran \u2013 mor ddifrifol ag argyfwng ynni 2022, ond mae\u2019n parhau i fod yn boenus serch hynny.
Er gwaethaf gobeithion dro ar \u00f4l tro y bydd y gwrthdaro yn tawelu ac y bydd y cyflenwad drwy Gulfor Hormuz yn ailddechrau, nid yw hyn wedi digwydd eto. O ganlyniad, mae prisiau olew a nwy yn parhau i fod yn sylweddol uwch nag yr oeddent cyn i'r argyfwng ddechrau, ac nid ydynt yn dangos llawer o arwyddion o ostwng. Bydd y cynnydd mewn prisiau yn mynd yn fwy poenus wrth i\u2019r gaeaf agos\u00e1u, pan fydd aelwydydd yn defnyddio mwy o drydan ac yn enwedig mwy o nwy. Mae hynny'n newyddion drwg i gyllidebau aelwydydd sydd eisoes dan bwysau, ac yn newyddion drwg i'r economi - yn rhannol gan fod y DU bellach yn fewnforiwr net mawr o olew a nwy.<\/p>\n\n\n\n
Sut fydd yr argyfwng hwn yn datblygu yng Nghymru, a sut gall Cymru ymateb? Ar un lefel, bydd yr effeithiau yng Nghymru yn debyg iawn i weddill Prydain. Gan fod Cymru wedi'i hintegreiddio'n llawn i farchnad ynni Prydain Fawr, mae prisiau aelwydydd yn cael eu pennu i raddau helaeth gan lywodraeth y DU - ac yn eu tro gan farchnadoedd tanwydd ffosil rhyngwladol. Ychydig iawn y gall llywodraeth Cymru ei wneud i reoli prisiau ynni'n uniongyrchol.<\/p>\n\n\n\n
Ond mae yna ddigon o bethau y gall Cymru eu gwneud i ymateb i\u2019r argyfwng ynni, er mwyn cyfyngu\u2019r boen a manteisio ar y cyfleoedd sy\u2019n cael eu creu. Y newyddion da yw bod yr ysgogwyr mwyaf defnyddiol ar gyfer mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r argyfwng yn nwylo Llywodraeth Cymru yn bennaf. Gyda\u2019r camau gweithredu cywir, mae amser o hyd i leihau amlygiad Cymru i\u2019r argyfwng ynni y gaeaf hwn, ac i ynysu economi Cymru yn barhaol rhag y marchnadoedd tanwydd ffosil anwadal. Felly beth y dylai llywodraeth Cymru ei wneud?<\/p>\n\n\n\n
Yn gyntaf, blaenoriaethu mesurau effeithlonrwydd ynni cost isel mewn cartrefi a busnesau cyn y gaeaf. Y ffordd orau i ymateb i argyfwng olew a nwy yw gwneud defnydd mwy effeithlon ohonynt, fel eich bod yn defnyddio llai i gael yr un gwres a defnydd. Mae yna lawer o gamau gweithredu tymor byr - fel troi tymereddau llif y boeler i lawr, atal drafftiau a phwmpio teiars - y gall pobl eu gwneud i arbed ychydig o ynni. Dylai llywodraeth Cymru hyrwyddo\u2019r camau gweithredu hyn gymaint \u00e2 phosibl, yn genedlaethol a thrwy waith lleol. Er y gall y mesurau hyn ymddangos yn fach ar eu pen eu hunain yn wyneb argyfwng byd-eang, gallai arbed pump neu ddeg y cant o ddefnydd ynni Cymru wneud gwahaniaeth mawr i filiau pobl a'r economi y gaeaf hwn.<\/p>\n\n\n\n
Yn ail, gwnewch ddefnydd hyblyg o drydan. Wrth i\u2019r prisiau olew a nwy barhau i fod yn brif ysgogwyr biliau uwch, mae prisiau trydan wedi cynyddu\u2019n llawer mwy cymedrol ers dechrau rhyfel Iran, gyda\u2019r cyflenwad cynyddol o drydan gl\u00e2n yn helpu rhywfaint gyda\u2019r biliau uwch. Gall cartrefi a busnesau hybu hyn ymhellach os gallant wneud defnydd mwy darbodus o\u2019u trydan; drwy symud y galw o\u2019r cyfnod brig gyda\u2019r nos a thuag at gyfnodau o allbwn solar neu wynt uchel, gall defnyddwyr a busnesau gael mynediad at drydan rhatach yn aml drwy dariffau amser defnydd. Gallai helpu mwy o bobl \u2013 yn arbennig busnesau bach \u2013 wneud defnydd gwell o\u2019u trydan helpu ychydig y gaeaf hwn, a hefyd paratoi\u2019r ffordd ar gyfer biliau rhatach o lawer yn y tymor hir.<\/p>\n\n\n\n
Yn drydydd, defnyddio\u2019r argyfwng hwn i gyflymu\u2019r broses o drydaneiddio gwres a thrafnidiaeth. Yr unig ffordd ddibynadwy i drechu argyfwng ynni yw rhoi\u2019r gorau i ddefnyddio olew a nwy, ac mae gan Gymru yr holl adnoddau sydd eu hangen arni yn awr i wneud hynny, ar ffurf pympiau gwres a cherbydau trydan. Bydd yr argyfwng ynni yn helpu i wneud technolegau gl\u00e2n yn fwy deniadol yn ariannol dros dro o gymharu \u00e2 boeleri a cheir petrol, a dylai llywodraeth Cymru wneud popeth yn ei gallu i hybu\u2019r defnydd o dechnolegau cartref gl\u00e2n. Mae hyn yn ofyniad brys iawn i\u2019r 7% o gartrefi yng Nghymru (tua 110,000) sy\u2019n parhau i ddibynnu ar olew gwresogi, mewn ardaloedd gwledig yn bennaf. Gallai newid o foeler nwy i bwmp gwres haneru biliau gwresogi. I gefnogi hyn, mae\u2019r Cynllun Uwchraddio Boeleri yn darparu grant \u00a39,000 i gartrefi yng Nghymru hyd at fis Ebrill 2027, sy\u2019n gwneud y newid yn fwy fforddiadwy nac erioed o\u2019r blaen.<\/p>\n\n\n\n
Yn bedwerydd, dechrau gwneud cynlluniau sy'n seiliedig ar ardaloedd ar gyfer system ynni heb unrhyw danwydd ffosil. Er mwyn symud i ffwrdd yn barhaol o danwydd ffosil anwadal, bydd angen i Gymru gynllunio ei system ynni a gwresogi yn y dyfodol ar sail fanwl, yn \u00f4l ardal. Mae Cymru eisoes ar flaen y gad, gyda Chynlluniau Ynni Ardal Leol wedi'u sefydlu ar draws pob rhanbarth. Y cam hollbwysig nesaf yw symud o strategaeth lefel uchel i weithredu manwl, yn seiliedig ar ardaloedd. Mae Nesta yn gweithio gyda Bro Morgannwg a Phrifddinas-Ranbarth Caerdydd i dreialu offer cynllunio gwres sy'n nodi cyfleoedd lleol penodol ar gyfer datgarboneiddio. Drwy ddeall cyfansoddiad unigryw ein cymunedau, gall Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol gyfeirio buddsoddiad yn fwy effeithiol, gan sicrhau bod y trawsnewidiad i wres gl\u00e2n yn gyflym ac yn deg.<\/p>\n\n\n\n
Ni fydd argyfwng ynni 2026 yn diflannu\u2019n fuan, ac mae\u2019n ein hatgoffa nad yw\u2019r hen system tanwydd ffosil yn addas i\u2019r diben mwyach. Er na allwn newid marchnadoedd byd-eang, gallwn reoli ein defnydd o ynni yn ein cartrefi. Drwy ganolbwyntio ar effeithlonrwydd, hyblygrwydd a mwy o drydaneiddio, gall Cymru ddiogelu ei dinasyddion rhag digwyddiadau annisgwyl yn y dyfodol ac arwain y ffordd at ddyfodol ynni mwy gl\u00e2n a sefydlog.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Er na all Llywodraeth Cymru reoli prisiau ynni y DU, gall weithredu i sicrhau bod Cymru\u2019n llai agored i ddigwyddiadau byd-eang annisgwyl.<\/p>\n
Mae Andrew Sissons o Nesta yn archwilio\u2019r ysgogiadau sydd ar gael i leihau amlygiad Cymru i\u2019r argyfwng ynni a achoswyd gan y rhyfel yn Iran \u2013 a meithrin mwy o wydnwch i farchnadoedd tanwydd ffosil anwadal.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":21596,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[140],"research-and-impact":[],"class_list":["post-21597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized-cy","tag-economi"],"meta_box":{"project":21388,"lead_author":21593,"authors":[],"image":[],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21597"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21607,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21597\/revisions\/21607"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21597"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=21597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}