{"id":21554,"date":"2026-08-13T09:04:15","date_gmt":"2026-08-13T09:04:15","guid":{"rendered":"https:\/\/wcpp.org.uk\/?p=21554"},"modified":"2026-08-13T09:04:15","modified_gmt":"2026-08-13T09:04:15","slug":"gwrthdaro-byd-eang-effaith-leol-pam-na-all-cymru-anwybyddur-rhyfel-yn-iran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/blog-posts\/gwrthdaro-byd-eang-effaith-leol-pam-na-all-cymru-anwybyddur-rhyfel-yn-iran\/","title":{"rendered":"Gwrthdaro Byd-eang, Effaith Leol: Pam na all Cymru anwybyddu\u2019r Rhyfel yn Iran"},"content":{"rendered":"\n

Efallai fod rhyfeloedd yn ymddangos yn bell i ffwrdd, ond mae\u2019r gwrthdaro yn Ne-orllewin Asia a Gogledd Affrica (SWANA)[1]<\/a>, yn enwedig ymosodiad yr Unol Daleithiau ac Israel ar Iran, yn dangos pa mor gyflym mae argyfyngau byd-eang yn cyrraedd Cymru. Mae\u2019r tarfu ar lwybrau cludo, y marchnadoedd ynni cyfnewidiol, a'r straen sy\u2019n wynebu\u2019r cadwyni cyflenwi eisoes yn arwain at filiau uwch i gartrefi, cynnydd mewn prisiau bwyd a chostau busnes, a mwy o bwysau ar wasanaethau cyhoeddus.<\/p>\n\n\n\n

Ond mae hyn yn ymwneud \u00e2 mwy na chwyddiant.<\/p>\n\n\n\n

Argyfwng sy\u2019n taro\u2019r tlotaf galetaf<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mae Cymru wedi ymuno \u00e2'r cyfnod hwn o ansicrwydd sydd eisoes yn wynebu lefelau uchel o dlodi ac anghydraddoldeb. Mae tua un o bob pump o bobl (22%) yn byw mewn tlodi, ac mae bron i hanner o'r bobl hyn<\/a> yn profi tlodi difrifol ac yn ei chael hi\u2019n anodd fforddio hanfodion bywyd, fel bwyd a gwres.<\/p>\n\n\n\n

I aelwydydd incwm isel, nid anhwylustod yw'r cynnydd ym mhrisiau bwyd ac ynni, ond argyfwng. Gan fod yr aelwydydd hyn yn defnyddio mwy o\u2019u hincwm i dalu am hanfodion, nid oes ganddynt lawer o allu i ddelio \u00e2 rhagor o ergydion. Mae hyn yn arwain at fwy o dlodi, mwy o ddibyniaeth ar fanciau bwyd a chymorth mewn argyfwng, a mwy o alw ar wasanaethau cyhoeddus sydd eisoes dan bwysau.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r canlyniadau\u2019n arbennig o ddifrifol i blant. Mae gan Gymru un o\u2019r cyfraddau tlodi plant uchaf yn y DU, gyda 31% o blant yn byw mewn tlodi a bron i hanner y plant dan bump oed mewn perygl<\/a>. Mae costau byw cynyddol yn bygwth tanseilio ymdrechion i leihau tlodi plant, gan gynyddu'r gost o ddarparu gofal plant a chymorth i deuluoedd.<\/p>\n\n\n\n

Os bydd y gwrthdaro\u2019n parhau, gallai ergyd chwyddiant heddiw fod yn argyfwng anghydraddoldeb yfory. Mae costau cynyddol yn effeithio fwyaf ar y rhai sydd eisoes yn ei chael hi\u2019n anodd, tra bo aelwydydd cyfoethocach yn gallu ymdopi\u2019n well \u00e2\u2019r effaith. Mae modd rhagweld y canlyniad: tlodi\u2019n dwys\u00e1u, anghydraddoldeb yn ehangu, pwysau ar wasanaethau cyhoeddus yn cynyddu, ac ansicrwydd economaidd yn creu tir ffrwythlon ar gyfer naratifau rhwygol sy\u2019n beio mudwyr, ffoaduriaid a grwpiau eraill sy\u2019n agored i niwed. Yn y pendraw, gall yr hyn sy\u2019n dechrau fel rhyfel filoedd o filltiroedd i ffwrdd wanhau cydlyniant cymdeithasol yma yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n

Argyfyngau byd-eang yn amlygu model aflwyddiannus<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r rhyfel yn Iran yn datgelu rhywbeth mwy nag argyfwng costau byw. Mae\u2019n dangos pa mor fregus yw\u2019r model economaidd y mae Cymru, fel llawer o\u2019r DU, yn parhau i ddibynnu arno.<\/p>\n\n\n\n

Ers degawdau, mae polis\u00efau economaidd wedi dibynnu ar ynni rhad, cadwyni cyflenwi byd-eang a hyd yn oed mwy o effeithlonrwydd. O COVID-19 i'r argyfwng ynni yn dilyn ymosodiad Rwsia ar Wcr\u00e1in, a nawr y rhyfel yn Iran, mae pob ergyd wedi datgelu\u2019r un bregusrwydd: Mae Cymru yn parhau i fod yn ddibynnol iawn ar rymoedd y tu hwnt i\u2019w rheolaeth.<\/p>\n\n\n\n

Nid rheoli\u2019r argyfwng diweddaraf ac adfer y sefyllfa bresennol yw'r her go iawn, ond adeiladu economi sy\u2019n gallu gwrthsefyll ergydion yn y dyfodol a gwella bywydau pobl ar yr un pryd.<\/p>\n\n\n\n

Mae ffocws cul ar dwf Cynnyrch Domestig Gros yn blaenoriaethu allbwn economaidd ac ehangu'r farchnad mewn rhai sectorau yn hytrach na gwydnwch, gan adael cymunedau'n fwy agored i niwed mewn cyfnodau o argyfwng. Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yn lle hynny yw economi llesiant gwyrdd a gofalgar<\/strong> sy\u2019n gwerthfawrogi gwydnwch, ffyniant a gofal am bobl a'r blaned.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Meithrin gwydnwch drwy drawsnewid cyfiawn<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Os yw\u2019r rhyfel yn Iran yn dysgu unrhyw beth inni, nid braint amgylcheddol yw gwydnwch; ond anghenraid economaidd.<\/p>\n\n\n\n

Yn gyntaf, dylai Cymru gyflymu\u2019r broses pontio teg tuag at ynni adnewyddadwy<\/strong>. Mae buddsoddi mewn dulliau cynhyrchu adnewyddadwy, ynni cymunedol ac effeithlonrwydd cartrefi yn cryfhau diogelwch ynni ac yn lleihau\u2019r cysylltiad \u00e2 marchnadoedd rhyngwladol cyfnewidiol. Dylai Cymru hefyd fuddsoddi yn y sgiliau, y capasiti gweithgynhyrchu a\u2019r cadwyni cyflenwi sydd eu hangen i sicrhau bod y swyddi a\u2019r cyfoeth a gynhyrchir gan y newid yn aros yng nghymunedau Cymru.<\/p>\n\n\n\n

Yn ail, mae angen systemau bwyd cryfach a mwy lleol<\/strong> ar Gymru. Gall cefnogi dulliau cynhyrchu bwyd lleol, ffermio cynaliadwy a chaffael rhanbarthol wella diogelwch bwyd, lleihau'r gwendidau yn y gadwyn gyflenwi a chryfhau econom\u00efau gwledig.<\/p>\n\n\n\n

Yn drydydd, dylai llunwyr polis\u00efau roi mwy o bwyslais ar yr economi sylfaenol<\/strong>: gofal, tai, bwyd, ynni a thrafnidiaeth leol. Mae\u2019r sectorau hyn yn cynnal bywyd bob dydd ac yn chwarae rhan hollbwysig yn y gwaith o bennu pa mor dda mae cymunedau\u2019n gwrthsefyll ergydion economaidd.<\/p>\n\n\n\n

Bydd cyflawni\u2019r agenda hon yn gofyn am sgwrs fwy difrifol gyda Llywodraeth y DU am y pwerau a\u2019r adnoddau sydd eu hangen ar Gymru i fuddsoddi yn y tymor hir. Byddai mwy o hyblygrwydd cyllidol yn galluogi buddsoddiad strategol mewn ynni, tai, sgiliau a datblygu economaidd lleol.<\/p>\n\n\n\n

Ar ben hynny, dylai Cymru barhau i hyrwyddo heddwch, diplomyddiaeth a chyfiawnder rhyngwladol, gan annog Llywodraeth y DU i wneud yr un fath. Mewn byd lle mae gwrthdaro\u2019n sbarduno prisiau, ansicrwydd ac anghydraddoldeb cynyddol ymhell y tu hwnt i ranbarthau rhyfel, mae heddwch yn rheidrwydd moesol ac yn sylfaen ar gyfer ffyniant cynaliadwy a chynhwysol.<\/p>\n\n\n\n

Ysgytwad i Gymru<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r rhyfel yn Iran yn ein hatgoffa bod costau gwrthdaro\u2019n mynd ymhell y tu hwnt i ranbarthau rhyfel. Maent yn arwain at brisiau cynyddol, yn dwys\u00e1u tlodi, yn ehangu anghydraddoldeb, yn rhoi straen ar wasanaethau cyhoeddus ac yn achosi tensiynau cynyddol mewn cymunedau. Gall yr hyn sy\u2019n dechrau fel gwrthdaro geowleidyddol dramor ddatblygu\u2019n gyflym i fod yn argyfwng cymdeithasol ac economaidd yma yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n

Gall Cymru barhau i oddef un ergyd fyd-eang ar \u00f4l y llall, neu ddefnyddio\u2019r foment hon i greu dyfodol mwy gwydn drwy bontio teg, cadwyni cyflenwi lleol cryfach, ac economi llesiant gwyrdd a gofalgar.<\/p>\n\n\n\n

Nid rhwng twf a gwydnwch mae\u2019r dewis go iawn, ond rhwng economi sy\u2019n gadael pobl yn agored i niwed ac economi sy\u2019n eu helpu i ffynnu.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Mae Oxfam yn defnyddio \u201cSWANA\u201d (De-orllewin Asia a Gogledd Affrica) yn hytrach na \u201cMENA\u201d er mwyn adlewyrchu ei ymrwymiad i leoleiddio a dad-drefedigaethu, gan gydnabod tarddiad trefedigaethol y term \u201cDwyrain Canol\u201d.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gall gwrthdaro byd-eang arwain at ganlyniadau pellgyrhaeddol i Gymru. Mae Dr Hade Turkmen o Oxfam Cymru yn dadlau y gall costau byw cynyddol ac ansicrwydd economaidd ddwys\u00e1u tlodi ac anghydraddoldeb, gan dynnu sylw at yr angen am economi fwy gwydn a chynaliadwy yng Nghymru. <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":21553,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[140],"research-and-impact":[],"class_list":["post-21554","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized-cy","tag-economi"],"meta_box":{"project":21388,"lead_author":21528,"authors":[],"image":[],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21554","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21554"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21555,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21554\/revisions\/21555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21553"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21554"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=21554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}