{"id":15370,"date":"2023-07-24T23:05:23","date_gmt":"2023-07-24T23:05:23","guid":{"rendered":"https:\/\/wcpporguk.cf.ac.uk\/newid-ein-deiet-ffordd-ymlaen-ar-gyfer-yr-argyfwng-hinsawdd-ein-iechyd-dynol-ac-ariannol\/"},"modified":"2025-04-11T13:27:47","modified_gmt":"2025-04-11T13:27:47","slug":"newid-ein-deiet-ffordd-ymlaen-ar-gyfer-yr-argyfwng-hinsawdd-ein-iechyd-dynol-ac-ariannol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/blog-posts\/newid-ein-deiet-ffordd-ymlaen-ar-gyfer-yr-argyfwng-hinsawdd-ein-iechyd-dynol-ac-ariannol\/","title":{"rendered":"Newid ein deiet: ffordd ymlaen ar gyfer yr argyfwng hinsawdd, ein iechyd dynol ac ariannol"},"content":{"rendered":"

Mae lleihau allyriadau o amaethyddiaeth yn parhau i fod yn un o\u2019r rhwystrau mwyaf ar lwybr Cymru i sero net. Mae cynnydd wedi bod yn gyfyngedig yn y blynyddoedd diwethaf<\/a> ac er bod angen newidiadau \u2018ochr gyflenwi\u2019 i arferion ffermio, ni fydd y rhain yn unig yn ddigon i gyflawni gostyngiadau sylweddol mewn allyriadau amaethyddol. Mae angen newid \u2018ochr y galw\u2019 yn ymddygiad defnyddwyr hefyd.<\/p>\n

Yn wir, yn senario 'llwybr cytbwys'<\/a> y Pwyllgor Newid Hinsawdd i Gymru (CCC) fedru cyrraedd allyriadau nwyon t\u0177 gwydr sero net erbyn 2050, mae newidiadau mewn ymddygiad defnyddwyr yn ysgogi bron i 60% o\u2019r gostyngiadau mewn allyriadau amaethyddol: yn bennaf o ganlyniad i ostyngiadau mewn gwastraff bwyd ac wrth fwyta cig a llaeth.<\/p>\n

Mae\u2019r llwybr cytbwys yn rhagweld toriad o 20% yn y cig a\u2019r llaeth a fwyteir erbyn 2030, gan godi i 35% erbyn 2050 ar gyfer cig yn unig. Mae Llywodraeth Cymru wedi cydnabod hyn yn ei chynllun ar gyfer Cymru sero net, ond mae\u2019r CCC wedi nodi ei bod yn dal yn rhy gynnar i ddweud a yw Cymru ar y trywydd iawn i gyflawni hyn. Mae hefyd yn rhagweld gostyngiad o 50% mewn gwastraff bwyd (o\u2019i gymharu \u00e2 lefelau 2007) erbyn 2030, a gostyngiad o 60% erbyn 2050. Mae Llywodraeth Cymru hyd yn oed yn fwy uchelgeisiol, gan geisio cyrraedd y targed o 50% erbyn 2025, a\u2019r targed o 60% erbyn 2030.<\/p>\n

Ond er y bydd cyflawni hyn yn heriol, mae gan newid ymddygiad system fwyd hefyd y potensial i sicrhau buddion ar draws agweddau lluosog ar les ochr yn ochr \u00e2 thorri allyriadau.<\/p>\n

Er enghraifft, er y bydd cyrraedd targedau uchelgeisiol Llywodraeth Cymru ar gyfer lleihau gwastraff bwyd yn gofyn am ddulliau rhagweithiol ar draws cymdeithas Cymru, mae ganddynt hefyd y potensial i sicrhau arbedion ariannol sylweddol i gartrefi, rhagolwg a groesewir yn ystod yr argyfwng costau byw presennol.<\/p>\n

Mae gan newid deietegol i dorri allyriadau hyd yn oed mwy o botensial i sicrhau buddion y tu hwnt i'r argyfwng hinsawdd. \u00a0Mae 51% o galor\u00efau sy\u2019n cael eu bwyta yn y DU yn dod o fwydydd sydd wedi\u2019u prosesu\u2019n eithafol<\/a>, gyda thua 7% o gynhyrchion cig wedi\u2019u hailgyfansoddi, a 18% o nwyddau wedi\u2019u pobi, gan gynnwys bara. Yn frawychus, gall pedwar o'r pum ffactor risg uchaf ar gyfer blynyddoedd iach o fywyd a gollwyd oherwydd salwch, anabledd a marwolaeth fod yn gysylltiedig \u00e2 diet. Er mwyn mynd i'r afael \u00e2'r newid yn yr hinsawdd a gwella ein hiechyd, mae angen i ni fwyta mwy o fwydydd sy'n seiliedig ar blanhigion, gan gynnwys ffrwythau a llysiau; a lleihau'r defnydd o fwydydd wedi'u prosesu'n eithafol, a chig a chynhyrchion llaeth.<\/p>\n

Fodd bynnag, mae mynediad at fwyd iach yn anghyfartal, gyda\u2019r rhai ar incwm is yn bwyta\u2019n llai iach ac yn fwy tebygol o brofi canlyniadau iechyd negyddol<\/a> sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 deiet, gan gynnwys diabetes, clefyd y galon a phydredd dannedd.<\/p>\n

Yn 2021-22, byddai angen i bumed mwyaf difreintiedig y boblogaeth fod wedi gwario hanner eu hincwm gwario<\/a> ar fwyd i dalu cost y ddeiet iach a argymhellir gan y Llywodraeth. O ystyried effaith chwyddiant ar brisiau bwyd ers hynny, mae'r gyfran hon bellach yn debygol o fod yn llawer uwch. Mae cyfran gynyddol o bobl yng Nghymru yn ansicr o ran bwyd, gyda pharseli bwyd brys a ddosberthir<\/a> yng Nghymru gan Ymddiriedolaeth Trussell yn codi dros 41% yn y flwyddyn hyd at 2022\/23. Mae oedolion ar incwm is hefyd yn fwy tebygol o fod \u00e2 deiet sy\u2019n cynnwys llawer o siwgr, a bwyta llai o bysgod, ffibr, a ffrwythau a llysiau<\/a>.<\/p>\n

Felly, gallai ymyriadau sy'n cynyddu mynediad at fwyd iach fforddiadwy gyflwyno tair set o fanteision: i'r amgylchedd, i'n hiechyd, ac wrth fynd i'r afael ag anghydraddoldebau. Ond nid bwled arian yw hon. Mae\u2019r DU yn mewnforio bron i hanner y bwyd y mae\u2019n ei fwyta, a dim ond 5% o\u2019r cig eidion a chig oen a gynhyrchir yng Nghymru sy\u2019n cael ei fwyta yng Nghymru. O ystyried ein dibyniaeth ar fewnforio bwyd ac allforio ein cynnyrch ein hunain, gall newid i ddeiet sy\u2019n fwy seiliedig ar blanhigion gael mwy o effaith ar allyriadau byd-eang nag allyriadau Cymru. Nid yw hyn yn gwneud newid deietegol yn llai pwysig, o ystyried ein cyfrifoldeb byd-eang ar y cyd i fynd i\u2019r afael \u00e2 newid yn yr hinsawdd, ond dim ond un darn o\u2019r pos yw newid yr hyn rydym yn ei fwyta yng Nghymru; mae angen inni newid rhannau eraill o\u2019n system fwyd hefyd, gan gynnwys yr hyn yr ydym yn ei gynhyrchu.<\/p>\n

Fel rhan o'i Rhaglen Lywodraethu, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddatblygu Strategaeth Bwyd Cymunedol Cymru<\/a>, i annog cynhyrchu a chyflenwi bwyd o ffynonellau lleol. O ystyried natur gynyddol hir a chymhleth cadwyni cyflenwi bwyd, bydd ymdrechion i gynyddu faint o fwyd a gynhyrchir yn lleol o fudd i econom\u00efau lleol a chymunedau ffermio Cymru. Gallai cyfuno\u2019r ffocws newydd hwn \u00e2 newid arferion bwyta a chynyddu mynediad at fwyd fforddiadwy ac iach leihau allyriadau tra hefyd yn lleihau anghydraddoldeb cymdeithasol ac ansicrwydd bwyd, gwella iechyd y cyhoedd, a chefnogi econom\u00efau lleol. Mae gan wneud newidiadau yn yr holl feysydd hyn y potensial i wneud iawn am dir coll ar lwybr Cymru i sero net, tra\u2019n helpu i greu dyfodol mwy cynaliadwy ac iachach yn y broses.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mae lleihau allyriadau o amaethyddiaeth yn parhau i fod yn un o\u2019r rhwystrau mwyaf ar lwybr Cymru i sero net. Mae cynnydd wedi bod yn gyfyngedig yn y blynyddoedd diwethaf ac er bod angen newidiadau \u2018ochr gyflenwi\u2019 i arferion ffermio, ni fydd y rhain yn unig yn ddigon i gyflawni gostyngiadau sylweddol mewn allyriadau amaethyddol. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16531,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[140,144],"research-and-impact":[],"class_list":["post-15370","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yr-amgylchedd-a-sero-net","tag-economi","tag-sero-net"],"meta_box":{"project":"","lead_author":"","authors":[],"image":[{"width":744,"height":418,"file":"iStock-1081373568.jpg","filesize":644737,"sizes":{"medium":{"file":"iStock-1081373568-744x496.jpg","width":744,"height":496,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":72801,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-744x496.jpg"},"large":{"file":"iStock-1081373568-1200x800.jpg","width":1200,"height":800,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":158744,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-1200x800.jpg"},"thumbnail":{"file":"iStock-1081373568-744x418.jpg","width":744,"height":418,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":62763,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-744x418.jpg"},"medium_large":{"file":"iStock-1081373568-768x512.jpg","width":768,"height":512,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":76831,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-768x512.jpg"},"1536x1536":{"file":"iStock-1081373568-1536x1024.jpg","width":1536,"height":1024,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":236182,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-1536x1024.jpg"},"2048x2048":{"file":"iStock-1081373568-2048x1365.jpg","width":2048,"height":1365,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":372698,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-2048x1365.jpg"},"reykjavik-intro":{"file":"iStock-1081373568-1920x1080.jpg","width":1920,"height":1080,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":288524,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-1920x1080.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]},"ID":"10288","name":"iStock-1081373568.jpg","path":"\/infotree\/sites\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568.jpg","url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-744x418.jpg","full_url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568.jpg","title":"iStock-1081373568","caption":"","description":"","alt":"","srcset":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-744x418.jpg 744w, https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/iStock-1081373568-1920x1080.jpg 1920w"}],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15370","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15370"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15370\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16532,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15370\/revisions\/16532"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16531"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15370"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=15370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}