{"id":15368,"date":"2023-07-19T11:09:56","date_gmt":"2023-07-19T11:09:56","guid":{"rendered":"https:\/\/wcpporguk.cf.ac.uk\/chwyldro-llechwraidd-arbrofion-incwm-sylfaenol-yn-amlhau\/"},"modified":"2025-04-11T13:27:45","modified_gmt":"2025-04-11T13:27:45","slug":"chwyldro-llechwraidd-arbrofion-incwm-sylfaenol-yn-amlhau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/blog-posts\/chwyldro-llechwraidd-arbrofion-incwm-sylfaenol-yn-amlhau\/","title":{"rendered":"Chwyldro llechwraidd? Arbrofion incwm sylfaenol yn amlhau"},"content":{"rendered":"

Yn yr blog gwadd ar incwm sylfaenol, mae'r Athro Guy Standing yn edrych ar y nifer cynyddol o'r treialon a pheilotiaid incwm sylfaenol ar draws y byd, a'r dystiolaeth ohonynt.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Ar hyn o bryd, drwy arloesiad gan y Prif Weinidog, Mark Drakeford, mae Llywodraeth Cymru yn treialu <\/a>\u00a0incwm sylfaenol<\/a> i bawb sy\u2019n gadael gofal yn 18 oed. Mae dros 500 o bobl ifanc yn cael incwm sylfaenol misol diamod am ddwy flynedd. Mae\u2019r cynllun, a gynlluniwyd i helpu gr\u0175p bregus i addasu i fywyd oedolyn, yn nodi gwyriad sylweddol oddi wrth sefyllfa Llywodraeth y Deyrnas Unedig, sy\u2019n gwrthwynebu dulliau incwm sylfaenol.<\/p>\n

Fodd bynnag, mae\u2019r cynllun yng Nghymru yn un o nifer o gynlluniau peilot sy\u2019n cael eu cynnal yn fyd-eang. Fel cynghorydd technegol i\u2019r prosiect yng Nghymru ac i sawl un arall, ac eiriolwr incwm sylfaenol am dros dri degawd, rwy\u2019n cyfaddef fy mod yn ymhyfrydu yn y mentrau a\u2019r canlyniadau sy\u2019n deillio o werthusiadau. Efallai bod yr hyn sy\u2019n digwydd yn gyfystyr \u00e2 chwyldro yn llechwraidd, ymchwydd o brosiectau arddangos sy\u2019n rhagfynegi dyfodol y mae gwleidyddion prif ffrwd yn ofni ei adeiladu. Yr hyn sydd mor siomedig yw bod llawer o\u2019r chwith, fel y\u2019i gelwir, yn gwrthsefyll. Fel y dadleuwyd mewn mannau eraill<\/a>, nid yw\u2019r rhesymau yn herio\u2019r craffu. Ond mae\u2019r gwrthwynebiad yn pylu.<\/p>\n

Mae miliynau o bobl yn wynebu ansicrwydd a straen cronig, tra nad yw polis\u00efau cymdeithasol yn amlwg yn cyfateb i brif fethiannau\u2019r system economaidd heddiw.<\/p>\n

Rydym yn byw mewn oes a ddiffinnir gan gyfalafiaeth gyfalafol ac ansicrwydd economaidd-gymdeithasol cronig ac mae gwleidyddion wedi methu \u00e2 mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r hyn sy\u2019n bandemig o ansicrwydd.<\/p>\n

Dyma\u2019r cyd-destun newydd lle mae gan incwm sylfaenol gymaint o ap\u00eal. Nid yw polis\u00efau amodol ar brawf modd, prawf ymddygiad, yn gwneud hynny. Nid ydynt hyd yn oed yn esgus gwneud hynny. Mae\u2019r Credyd Cynhwysol, sydd wedi\u2019i gamenwi, sef prif ddiwygiad lles Llywodraeth y DU, yn gynllun cosbedigaethol llym sydd wedi\u2019i gynllunio i godi cywilydd a bychanu \u2018hawlwyr\u2019, gan eu gorfodi i gael cyfnodau aros hir a chwestiynu ymwthiol cymhleth aml dro ar \u00f4l tro, wedi\u2019u harfogi \u00e2 chyfundrefn sancsiynau.<\/p>\n

Yn y gymdeithas ddemocrataidd arferol, nid yw bod yn hwyr ar gyfer cyfweliadau yn drosedd, heb s\u00f4n am rywbeth y gallwch chi golli\u2019ch modd o gynhaliaeth amdano. Ac eto, mae\u2019r Adran Gwaith a Phensiynau, fel y\u2019u gelwir, yn annog \u2018hyfforddwyr gwaith\u2019 i drin pobl fel pe bai\u2019n drosedd sy\u2019n cyfiawnhau eu hamddifadu o\u2019u bywoliaeth, heb unrhyw barch at y broses ddyledus. Yn yr un modd, mewn amseroedd a fu roedd yn ofynnol i feddyg ardystio a oedd rhywun yn \u2018ffit i weithio\u2019. Nawr, mater i fiwrocrat heb ei hyfforddi yw gwneud hynny. Nid yw\u2019n syndod bod y \u2018gyfradd gwaharddiad\u2019 ar gyfer y Lwfans Ceisio Gwaith (sic) dros 40%, er bod yr Adran Gwaith a Phensiynau yn gwrthod cyhoeddi ffigurau. Nid yw pedwar o bob deg o bobl oedran gweithio yn y cwintel incwm isaf yn cael unrhyw fudd-daliadau prawf modd<\/a>.<\/p>\n

Ac mae budd-daliadau prawf modd fel Credyd Cynhwysol yn cynnwys \u2018magl tlodi\u2019 enfawr. Os mai dim ond os ydych chi\u2019n dlawd y byddwch chi\u2019n cael budd-dal, byddwch chi\u2019n ei golli os ydych chi\u2019n gwneud ymdrech i beidio \u00e2 bod yn dlawd, ac felly\u2019n talu cyfradd dreth ymylol hynod o uchel os ydych chi\u2019n cymryd neu\u2019n cynyddu gwaith mewn swydd cyflog isel.<\/p>\n

Yn y cyfamser, mae cefnogaeth y cyhoedd i incwm sylfaenol yn tyfu. Mae\u2019r set dameidiog o brofiadau lleol o dreialon incwm sylfaenol yn rhoi hwb i\u2019r cymorth hwnnw, ynghyd \u00e2 pholau yn dod o hyd i gefnogaeth fwyafrifol ar gyfer incwm sylfaenol. Yn gynharach eleni, canfu arolwg YouGov ar draws UDA<\/a> 61% o gefnogaeth, yn erbyn 27% o wrthwynebiad, gydag 80% o\u2019r Democratiaid o blaid. Yn Ewrop, canfu arolwg YouGov ymhell dros 60% o gefnogaeth ym mhob un o\u2019r chwe gwlad a gwmpesir \u2013 Ffrainc, yr Almaen, yr Eidal, Gwlad Pwyl, Portiwgal a Sbaen. Ym mis Medi 2022, canfu arolwg yng Nghatalonia gefnogaeth o 85% ar gyfer incwm sylfaenol misol o 600 ewro. Yn y DU, mae o leiaf 34 o gynghorau lleol wedi pleidleisio o blaid cynnal ymarfer peilot pe byddai\u2019r llywodraeth yn caniat\u00e1u iddynt wneud hynny.<\/p>\n

Mae cynlluniau peilot incwm sylfaenol yn lledaenu\u2019n arbennig o gyflym ar draws UDA. Ar ddechrau 2023, roedd gan dros 100 o ddinasoedd mewn 32 o daleithiau arbrofion. Yng Nghaliffornia yn unig, mae dros 40 o gynlluniau, sy\u2019n rhoi incwm sylfaenol i dros 12,000 o bobl<\/a>, yn costio dros $180 miliwn mewn cronfeydd cyhoeddus a phreifat. Mae\u2019r ymgyrch wedi cael ei arwain gan y Meiri ar gyfer cynllun incwm gwarantedig. Ond nid yw\u2019r Meiri hynny ar eu pennau eu hunain. Mae dros 50 o arbrofion eraill, mewn taleithiau mor wahanol ag Arkansas, Califfornia, Connecticut, Georgia, Mecsico Newydd, Efrog Newydd a Thecsas. Ac mae o leiaf wyth cynllun ar fin dechrau. Mae nifer o\u2019r cynlluniau ar gyfer pobl ifanc sy\u2019n gadael gofal, yn debyg i\u2019r cynllun Cymreig.<\/p>\n

Felly, beth ydyn ni\u2019n ei wybod o\u2019r holl arbrofion? Ran amlaf o lawer, waeth beth fo\u2019r dyluniad neu\u2019r gr\u0175p a ddewiswyd, canlyniad allweddol yw gwell iechyd meddwl a chorfforol<\/em><\/a>. Mae hyn yn hynod berthnasol oherwydd yn oes yr ansicrwydd bu afiachusrwydd cynyddol a chyfradd marwolaethau<\/a> cynyddol ym Mhrydain, UDA ac mewn rhai gwledydd eraill. Mae cynlluniau peilot yn Arkansas ac Efrog Newydd, gan adleisio canlyniad a ddarganfuwyd mewn cynllun peilot mawr ym Manitoba, wedi nodi cynnydd sylweddol yn y defnydd o gyfleusterau gofal iechyd.<\/p>\n

Canfyddiad cyffredin arall yw gwell diogelwch tai<\/em>. Mae perchnogion eiddo yn fwy parod i rentu i bobl ag incwm sicr, ac mae derbynwyr incwm sylfaenol yn fwy parod i fentro rhentu. Mae prosiectau yn Vancouver<\/a>, Califfornia ac Oregon, gan dynnu ar lwyddiant un yn Ninas Llundain yn 2010, hefyd wedi dangos y digartref yn symud oddi ar y strydoedd.<\/p>\n

Mae plant yn fuddiolwyr mawr. Canfu cynllun peilot<\/a> yn Washington DC fod iechyd babanod wedi\u2019i wella. Canfu un yn Mississippi fod mamau yn gwario mwy ar gyflenwadau ysgol. Y mwyaf dramatig o\u2019r cyfan fu\u2019r canfyddiad o gynllun peilot parhaus a ddechreuodd yng Ngogledd Carolina ym 1996 bod plant mewn teuluoedd a oedd yn cael incwm sylfaenol ar gyfartaledd flwyddyn ar y blaen yn yr ysgol erbyn 16 oed.<\/p>\n

Mae cynlluniau wedi dangos bod llawer o dderbynwyr yn defnyddio eu hincwm sylfaenol i leihau dyledion sy\u2019n cyfyngu ar fywyd. Yn Austin, Tecsas, gwnaeth hanner y derbynwyr hynny, mwyafrif 75% neu ragor.<\/a> Roedd y derbynwyr hefyd yn lleihau dyled mewn cynllun yn San Antonio.<\/p>\n

Cafwyd tystiolaeth ansoddol<\/a> bod incwm sylfaenol unigol wedi galluogi rhai menywod i gerdded allan o berthnasoedd camdriniol a menywod yn gyffredinol i gael mwy o ymdeimlad o annibyniaeth ariannol.<\/p>\n

Yn olaf, yn groes i ragfarn eang, mae tystiolaeth sylweddol bod incwm sylfaenol yn arwain at fwy o waith,<\/em> nid llai. Rhan o\u2019r rheswm yw bod gan dderbynwyr fwy o hyder ac egni. Yn rhannol, mae hyn oherwydd nad oes trap tlodi a thrap anrhaith; mae pobl yn cadw eu hincwm sylfaenol os ydynt yn cynyddu eu llafur a\u2019u gwaith.<\/p>\n

Mewn arbrawf mawr yn Ontario<\/a>, dangosodd y data fod y derbynwyr wedi parhau i lafurio a bod llawer wedi ei gynyddu. Ond efallai mai\u2019r cynllun peilot enwocaf, o ran sylw yn y cyfryngau, oedd un a gynhaliwyd gan Lywodraeth y Ffindir rhwng 2017 a 2019, lle cafodd 2,000 o\u2019r bobl ddi-waith a ddewiswyd ar hap 560 ewro y mis. Dangosodd gwerthusiad<\/a> trylwyr nad oedd y cyfranogwyr yn lleihau eu gweithgarwch economaidd ac yn gweld gwelliant yn eu hiechyd meddwl a chorfforol. Er bod llywodraeth canol-dde newydd wedi cyflwyno cynllun \u2018actifadu\u2019 i roi pwysau ar bobl ddi-waith i gymryd swyddi, ar ddiwedd y cynllun peilot nid oedd cyfradd cyflogaeth y derbynwyr incwm sylfaenol, nad oeddent wedi bod yn destun y pwysau hwnnw, yn is na\u2019r rhai a oedd dan fygythiad sancsiynau.<\/p>\n

Nid oes lle yma i ymdrin \u00e2 chanfyddiadau eraill. Ond mewn gwledydd sy\u2019n datblygu hefyd, mae cynlluniau peilot wedi dod o hyd i fwy o waith, gwell maeth, iechyd, addysg a glanweithdra, ac effaith ryddfreiniol ymhlith menywod, lleiafrifoedd a\u2019r rhai ag anableddau.<\/p>\n

Yn fyr, pe bai llywodraethau\u2019n ddidwyll wrth ddweud y byddant yn defnyddio \u2018polisi sy\u2019n seiliedig ar dystiolaeth\u2019, byddai gennym system incwm sylfaenol yn barod. Ond dim ond dal y tonnau yn \u00f4l y mae\u2019r Canutes gwleidyddol.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Mae'r Athro Guy Standing yn gyd-sylfaenydd, ac yn gyd-lywydd, Rhwydwaith Incwm y Sylfaenol y Ddaear. Mae wedi cynllunio cynlluniau peilot incwm sylfaenol mewn sawl gwlad, ac wedi ysgrifennu llawer o erthyglau a llyfrau ar incwm sylfaenol<\/em><\/p>\n

Ym mis Rhagfyr 2022, cynhaliodd Canolfan Polisi Cyhoeddi Cymru gynhadledd ar gyfer academyddion ac arbenigwyr polisi mewn perthynas \u00e2\u2019r Cynllun Peilot Incwm Sylfaenol ar gyfer Pobl sy\u2019n Gadael Gofal yng Nghymru. Ers hynny, rydym wedi cyhoeddi pecyn uchafbwyntiau\u2019r digwyddiad<\/a>, a blog gyda phum dysgiad<\/a> allweddol am incwm sylfaenol. <\/em><\/p>\n

Mae ein tri blog ar incwm sylfaenol yn cael eu croes-bostio gyda\u2019r<\/em> Arsyllfa Polisi Cyhoeddus Rhyngwladol (IPPO)<\/u>, sydd wedi cyhoeddi <\/em>adolygiad tystiolaeth cyflym o arbrofion<\/em> incwm sylfaenol yng ngwledydd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygu Economaidd<\/em><\/a>.<\/p>\n

Cliciwch yma i ddarllen ein blog gwadd arall o Dr Francine Mestrum<\/a><\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yn yr blog gwadd ar incwm sylfaenol, mae'r Athro Guy Standing yn edrych ar y nifer cynyddol o'r treialon a pheilotiaid incwm sylfaenol ar draws y byd, a'r dystiolaeth ohonynt.   Ar hyn o bryd, drwy arloesiad gan y Prif Weinidog, Mark Drakeford, mae Llywodraeth Cymru yn treialu \u00a0incwm sylfaenol i bawb sy\u2019n gadael gofal […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16529,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[140,146],"research-and-impact":[],"class_list":["post-15368","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-taclo-anghydraddoldebau","tag-economi","tag-tlodi-allgau-cymdeithasol"],"meta_box":{"project":"","lead_author":"","authors":[],"image":[{"width":744,"height":418,"file":"Money-and-mental-health-cover-strip.jpg","filesize":27670,"sizes":{"medium":{"file":"Money-and-mental-health-cover-strip-744x220.jpg","width":744,"height":220,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":7209,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-744x220.jpg"},"large":{"file":"Money-and-mental-health-cover-strip-1200x355.jpg","width":1200,"height":355,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":14531,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-1200x355.jpg"},"thumbnail":{"file":"Money-and-mental-health-cover-strip-744x418.jpg","width":744,"height":418,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":13855,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-744x418.jpg"},"medium_large":{"file":"Money-and-mental-health-cover-strip-768x227.jpg","width":768,"height":227,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":7546,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-768x227.jpg"},"1536x1536":{"file":"Money-and-mental-health-cover-strip-1536x454.jpg","width":1536,"height":454,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":21186,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-1536x454.jpg"},"reykjavik-intro":{"file":"Money-and-mental-health-cover-strip-1920x591.jpg","width":1920,"height":591,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":32195,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-1920x591.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]},"ID":"15350","name":"Money-and-mental-health-cover-strip.jpg","path":"\/infotree\/sites\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip.jpg","url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip-744x418.jpg","full_url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Money-and-mental-health-cover-strip.jpg","title":"Money-and-mental-health-cover-strip.jpg","caption":"","description":"","alt":"","srcset":false}],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15368"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16530,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15368\/revisions\/16530"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16529"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15368"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=15368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}