{"id":15228,"date":"2021-04-14T00:01:52","date_gmt":"2021-04-14T00:01:52","guid":{"rendered":"https:\/\/wcpporguk.cf.ac.uk\/haws-dweud-na-gwneud\/"},"modified":"2025-04-11T13:27:06","modified_gmt":"2025-04-11T13:27:06","slug":"haws-dweud-na-gwneud","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/blog-posts\/haws-dweud-na-gwneud\/","title":{"rendered":"Haws dweud na gwneud"},"content":{"rendered":"<p>Sut y gall llywodraethau datganoledig gyflawni polis\u00efau unigryw?<\/p>\n<p>Nid yw\u2019r ffaith bod gan lywodraeth y p\u0175er i wneud rhywbeth yn golygu y gall ei wneud mewn gwirionedd. Felly beth sy'n gwneud y gwahaniaeth?<\/p>\n<p>Gwnaethom archwilio'r cwestiwn hwn mewn <a href=\"https:\/\/journals.sagepub.com\/doi\/full\/10.1177\/0020852321996429\">erthygl a gyhoeddwyd yn ddiweddar<\/a> a ysgrifennwyd gennym gyda Steve Martin. Mae'r cwestiwn yn bwysig oherwydd bod llunio polis\u00efau a'r gyfraith yn cymryd amser, arian a sylw llunwyr polis\u00efau - ac os ydych chi'n defnyddio'r adnoddau hynny wrth geisio gwneud rhywbeth na fydd yn llwyddo, ni allwch eu defnyddio i wneud rhywbeth a fydd yn ei wneud. Mae'n gwestiwn arbennig o bwysig i lywodraeth fel Llywodraeth Cymru, sydd \u00e2 haenau o lywodraeth uwch ei phen - Llywodraeth y DU a, gynt, yr UE - a allai gyfyngu ar yr hyn y gall ei wneud.<\/p>\n<p>Rhoddwyd ystyriaeth i\u2019r cwestiwn trwy edrych ar ddwy astudiaeth achos o lunio polis\u00efau Llywodraeth Cymru o ganol 2010au. Roedd yr astudiaeth gyntaf yn ymwneud \u00e2 <a href=\"https:\/\/busnes.senedd.cymru\/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=8220\">diwygiadau i ddeddfwriaeth digartrefedd<\/a> a roddodd ddyletswydd newydd ar gynghorau i helpu pobl a oedd dan fygythiad o ddigartrefedd i gadw eu cartrefi. Gwelwyd hwn fel diwygiad eithaf llwyddiannus a bu\u2019n fodel ar gyfer <a href=\"https:\/\/commonslibrary.parliament.uk\/research-briefings\/cbp-7201\/\">deddfwriaeth debyg yn Lloegr<\/a>.\u00a0 Yr ail astudiaeth oedd Isafswm Prisiau Uned (MUP) ar gyfer alcohol - pris fesul uned alcohol na ellid gwerthu diod yn gyfreithiol oddi tano. <a href=\"https:\/\/bmjopen.bmj.com\/content\/7\/5\/e013497\">Mae tystiolaeth<\/a> y gall hyn leihau yfed problemus trwy godi pris y diodydd alcoholig rhataf, ac mewn gwirionedd fe'i <a href=\"https:\/\/llyw.cymru\/isafbris-am-uned-o-alcohol\">cyflwynwyd yng Nghymru yn 2020<\/a>. Ond edrychodd ein hastudiaeth ar yr ymgais gyntaf i'w gyflwyno, yn 2014 - 15, rhywbeth na lwyddodd.<\/p>\n<p>Y ffordd glasurol o edrych ar allu llywodraeth i wneud pethau yw yn nhermau\u2019r <strong>pwerau cyfreithiol a'r offer polisi ffurfiol ac anffurfiol<\/strong> sydd ganddi. Yn y b\u00f4n, mae hyn yn golygu dau beth:<\/p>\n<ul>\n<li>Pa bethau y mae llywodraeth yn gyfrifol amdanynt? Mae hwn yn gwestiwn arbennig o bwysig i lywodraeth ddatganoledig fel Llywodraeth Cymru, y mae ei meysydd cyfrifoldeb yn gyfyngedig;<\/li>\n<li>Beth all llywodraeth ei <u>wneud<\/u> am y pethau y mae'n gyfrifol amdanynt - er enghraifft a all ddeddfu, codi a gwario arian, casglu a dosbarthu gwybodaeth, defnyddio ei staff a'i chyfarpar ei hun i gyflawni pethau, perswadio pobl eraill i wneud pethau, ac ati? Ac a all wneud y pethau hyn yn \u00f4l ei ddymuniad, neu a oes angen iddo gael caniat\u00e2d gan lywodraeth uwch arall?<\/li>\n<\/ul>\n<p>Dadleuwn er bod y dull hwn yn bwysig ac yn ddefnyddiol, mai dim ond rhan o'r stori yw ei hadrodd. Os defnyddiwch chi\u2019r fframwaith hwn i edrych ar ein dau achos, dylai Llywodraeth Cymru fod yn gallu cyflawni'r ddau achos. Mae digartrefedd yn rhan o bolisi tai, a bwriad MUP oedd hybu iechyd y cyhoedd; ac mae tai ac iechyd wedi'u datganoli. Roedd y ddau achos yn gofyn am ddeddfwriaeth sylfaenol, y gallai'r Cynulliad (fel yr oedd bryd hynny) ei phasio, ac er na allai Llywodraeth Cymru ei hun weithredu'n uniongyrchol ychwaith, roedd ganddi berthnasoedd da \u00e2 phobl eraill \u2013 cynghorau a sefydliadau trydydd sector - a allai weithredu felly. Felly pam y llwyddodd y naill a pham y methodd y llall?<\/p>\n<p>Mae rhan hanfodol o'r ateb yn ymwneud \u00e2 <strong>chyfalaf gwleidyddol a dilysrwydd<\/strong> Llywodraeth Cymru yng ngolwg gweithredwyr pwysig ym mhob achos. Nid oedd neb yn amau bod digartrefedd wedi'i ddatganoli. Nid oedd gan y diwygiadau ynghylch digartrefedd unrhyw oblygiadau uniongyrchol go iawn y tu allan i Gymru ac roedd yr holl weithredwyr arwyddocaol eraill a gymerodd ran - cynghorau a sefydliadau tai eraill - yn canolbwyntio eu gwaith ar lefel Cymru.\u00a0 Roedd Llywodraeth Cymru wedi meithrin perthnasoedd hirsefydlog gyda nhw ac wedi darparu\u2019r fframwaith cyfreithiol, a llawer o\u2019r cyllid, ar gyfer eu gwaith. O ganlyniad, roeddent yn derbyn bod gan Lywodraeth Cymru'r p\u0175er i lunio polis\u00efau ynghylch digartrefedd ac roeddent yn cydnabod ei bod er budd iddyn nhw (a'u defnyddwyr gwasanaeth) weithio gyda\u2019r Llywodraeth.<\/p>\n<p>Roedd mater yr MUP yn wahanol. Roedd gan Lywodraeth Cymru berthynas dda ag elusennau alcohol, cyrff iechyd, academyddion a chynghorau, ac roedd pob un ohonynt yn rhannu ei dull o yfed problemus yn fras ac yn cefnogi\u2019r MUP.\u00a0 Ond nid oedd ganddo'r un cysylltiadau \u00e2 phrif gynhyrchwyr a manwerthwyr alcohol. Roedd y rhain wedi gwrthwynebu MUP yn gyson oherwydd eu bod yn credu y byddai'n niweidio eu gwerthiant a'u modelau busnes: pan basiodd Senedd yr Alban ddeddfwriaeth MUP fe wnaethant ei herio o dan (ar y pryd) gyfraith cystadleuaeth yr UE ac roedd hyn yn dal i fynd trwy'r llysoedd ar adeg ein hachos ni. Yn bwysig, roedd y busnesau hyn yn gweithredu ar raddfa\u2019r DU neu ryngwladol ac roedd eu ffocws gwleidyddol ar y lefelau hynny o lywodraeth. Roedd hyn yn bwysig yn achos Cymru oherwydd bod Llywodraeth y DU yn tueddu i weld problem yfed yn fater nad oedd yn ymwneud ag iechyd y cyhoedd, ond \u00e2 throsedd, anhrefn a thrwyddedu - ac nid yw'r meysydd polisi hynny wedi cael eu datganoli.<\/p>\n<p>Felly pan gyhoeddodd Llywodraeth y DU, wrth i Gymru ddatblygu ei chynlluniau ar gyfer MUP, ei bod yn credu bod MUP y tu hwnt i bwerau datganoledig Llywodraeth Cymru, ac y byddai'n herio unrhyw ddeddfwriaeth yng Nghymru, roedd yn rhaid i Weinidogion Cymru benderfynu a ddylid bwrw ymlaen \u00e2\u2019i chynlluniau. Roedd yr her i gyfraith yr Alban heb ei phenderfynu eto (yn y pen draw, methodd yr her), a byddai ymladd Llywodraeth y DU yn Goruchaf Lys y DU yn cymryd llawer o amser, arian a gallu ychwanegol. Penderfynodd Llywodraeth Cymru na allai gyfiawnhau\u2019r costau ychwanegol ar gyfer canlyniad ansicr, a chafodd cynlluniau\u2019r MUP eu gollwng, am y tro.<\/p>\n<p>Credwn fod y gwahaniaeth sylfaenol rhwng ein hachosion yn deillio o hyn: yn achos diwygio digartrefedd, roedd gan Lywodraeth Cymru lawer o gyfalaf gwleidyddol gyda'r <u>holl<\/u> brif weithredwyr, ac roeddent yn derbyn mai hwn oedd yr awdurdod dilys yn y maes polisi. Yn achos MUP, roedd gan Lywodraeth Cymru lawer o gyfalaf gwleidyddol gyda <u>rhai<\/u> o\u2019r gweithredwyr, a dderbyniodd ei ddilysrwydd, ond roedd eraill - chwaraewyr mawr y diwydiant a Llywodraeth y DU - yn barod i herio ei ddilysrwydd mewn ffordd a allai wneud y polisi yn annerbyniol o gostus.<\/p>\n<p>Mae ein hymchwil yn codi cwestiynau eraill - yn fwyaf amlwg, sut y llwyddodd Cymru yn ddiweddarach i gyflwyno MUP.\u00a0 Ond credwn mai ei brif fewnwelediad i lunwyr polis\u00efau yw bod angen i benderfyniadau ynghylch dilyn polis\u00efau ystyried nid yn unig pa bwerau a ysgogiadau ffurfiol ac anffurfiol sydd ar gael, ond sut y gallai rhyngweithio rhyngddynt, a strategaethau part\u00efon eraill sydd \u00e2 diddordeb, effeithio ar y siawns y bydd polis\u00efau yn llwyddo.<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Mae ein herthygl <\/em><a href=\"https:\/\/journals.sagepub.com\/doi\/full\/10.1177\/0020852321996429\"><em>How can subnational governments develop and deliver distinctive policy agendas?<\/em><\/a> <em>bellach wedi\u2019i gyhoeddi ar-lein gan International Review of Administrative Sciences. Mae'n erthygl Mynediad Agored ac mae ar gael yn rhad ac am ddim. Rydym wedi archwilio them\u00e2u cysylltiedig mewn erthyglau yn<\/em> <a href=\"https:\/\/www.ingentaconnect.com\/content\/tpp\/pap\/2019\/00000047\/00000003\/art00003;jsessionid=3n4do96v2e9v2.x-ic-live-03\"><em>Policy &amp; Politics<\/em><\/a> <em>ac yn<\/em> <a href=\"https:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/abs\/10.1111\/1467-923X.12376\"><em>The Political Quarterly<\/em><\/a> <em>: mae angen tanysgrifiad ar gyfer y rhain ond gellir cyrchu fersiynau cyn cyhoeddi am ddim yn ystorfa ORCA Prifysgol Caerdydd,<\/em> <a href=\"http:\/\/orca.cf.ac.uk\/125522\/\"><em>yma<\/em><\/a> <em>ac<\/em> <a href=\"http:\/\/orca.cf.ac.uk\/102826\/\"><em>yma<\/em><\/a> <em>.\u00a0 Roedd<\/em> <a href=\"https:\/\/www.wcpp.org.uk\/cy\/cyhoeddi\/pwerau-ac-ysgogiadau-polisi-beth-syn-gweithio-i-gyflawni-polisiau-llywodraeth-cymru\/\"><em>adroddiad ar gyfer WCPP<\/em><\/a> <em>hefyd yn nodi rhai argymhellion ymarferol a ddeilliodd o'n hymchwil. <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sut y gall llywodraethau datganoledig gyflawni polis\u00efau unigryw? Nid yw\u2019r ffaith bod gan lywodraeth y p\u0175er i wneud rhywbeth yn golygu y gall ei wneud mewn gwirionedd. Felly beth sy'n gwneud y gwahaniaeth? Gwnaethom archwilio'r cwestiwn hwn mewn erthygl a gyhoeddwyd yn ddiweddar a ysgrifennwyd gennym gyda Steve Martin. Mae'r cwestiwn yn bwysig oherwydd bod [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16455,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"research-and-impact":[133,132],"class_list":["post-15228","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized-cy","research-and-impact-dulliau-ac-agweddau","research-and-impact-effaith"],"meta_box":{"project":"","lead_author":"","authors":[],"image":[{"width":744,"height":418,"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-scaled.jpg","filesize":480890,"sizes":{"medium":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-744x496.jpg","width":744,"height":496,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":69741,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-744x496.jpg"},"large":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1200x800.jpg","width":1200,"height":800,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":145879,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1200x800.jpg"},"thumbnail":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-744x418.jpg","width":744,"height":418,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":62250,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-744x418.jpg"},"medium_large":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-768x512.jpg","width":768,"height":512,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":72782,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-768x512.jpg"},"1536x1536":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1536x1024.jpg","width":1536,"height":1024,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":213151,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1536x1024.jpg"},"2048x2048":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-2048x1365.jpg","width":2048,"height":1365,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":335745,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-2048x1365.jpg"},"reykjavik-intro":{"file":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1920x1080.jpg","width":1920,"height":1080,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":266067,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1920x1080.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]},"original_image":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1.jpg","ID":"9857","name":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-scaled.jpg","path":"\/infotree\/sites\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-scaled.jpg","url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-744x418.jpg","full_url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-scaled.jpg","title":"Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1.jpg","caption":"","description":"","alt":"","srcset":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-744x418.jpg 744w, https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Debating-Chamber-Welsh-Gov-2715x1810-1-1920x1080.jpg 1920w"}],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15228","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15228"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15228\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16485,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15228\/revisions\/16485"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15228"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=15228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}