Dim ond dau cysyniad yw gwyddoniaeth gweithredu (IS) a pharatoi gwybodaeth (KMb) mewn cyfoeth o syniadau a thermau a ddatblygwyd dros y degawdau diwethaf i gulhau\u2019r blwch rhwng cynhyrchu gwybodaeth a\u2019i defnyddio mewn polis\u00efau ac ymarfer. Mae termau eraill yn cynnwys brocera gwybodaeth, trosglwyddo gwybodaeth, cyd-gynhyrchu, gwyddoniaeth lledaenu, a chyfnewid gwybodaeth. Datblygwyd y rhan fwyaf ohonynt i fod yn berthnasol i faes iechyd, yr amgylchedd a meysydd polisi ac ymarfer eraill sydd \u00e2 chefndir gwyddoniaeth, er bod Canolfan Polisi Cyhoeddus Cymru (WCPP) a chyfryngwyr tystiolaeth eraill (fel Canolfannau \u2018What Works\u2019 a sefydliadau polisi prifysgolion eraill) yn ceisio addasu'r rhain a'u cymhwyso i bolisi cymdeithasol.<\/p>\n
Yn y Deyrnas Unedig, mae 14 o Ganolfannau \u2018What Works\u2019 (WWCs) a chysylltiadau wedi\u2019u creu dros y ddegawd ddiwethaf er mwyn trosi tystiolaeth yn bolisi ac ymarfer. Mae eu gwaith yn anelu at lywio gyda thystiolaeth sut y caiff \u00a3250 biliwn ei wario bob blwyddyn<\/a> mewn meysydd fel digartrefedd, addysg neu blismona. Gan fod y rhan fwyaf ohonynt bellach wedi bod wrthi ers sawl blwyddyn, maent yn archwilio sut i wella a gwerthuso sut mae'r dystiolaeth y maent yn ei chynhyrchu yn cael ei defnyddio. Mae dau WWC, y Gronfa Gwaddol Addysg a'r Sefydliad Ymyrraeth Gynnar, wedi archwilio potensial gwyddoniaeth ymddygiadol i ddatblygu cynllun paratoi gwybodaeth ar gyfer hyrwyddo dysgu cymdeithasol ac emosiynol mewn ysgolion<\/a>. Mae WCPP yn rhan o\u2019r Rhwydwaith What Works<\/a>. Roeddem o'r farn y byddai'n ddefnyddiol egluro'r hyn a olygwn wrth siarad am dermau fel gwyddoniaeth gweithredu a pharatoi gwybodaeth \u2013 a ddefnyddir yn aml ar y cyd, ond gydag ystyron gwahanol, er yn gysylltiedig.<\/p>\n <\/p>\n Gwyddoniaeth Gweithredu (IS)<\/strong><\/p>\n Daeth IS i\u2019r amlwg fel ffordd i lenwi\u2019r bwlch rhwng ymchwil ac effaith. Fe geisiodd fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r ffaith fod y rhan fwyaf o gasgliadau ymchwil \u2013 85% mewn ymchwil iechyd<\/a> \u2013 byth yn cael eu gweithredu. Gellir ei ddiffinio fel (cyfieithiad):<\/p>\n \u201castudiaeth wyddonol o ddulliau i hyrwyddo'r defnydd systematig o ganfyddiadau ymchwil ac arferion eraill sy'n seiliedig ar dystiolaeth mewn ymarfer arferol, ac, felly, i wella ansawdd ac effeithiolrwydd gwasanaethau iechyd\u201d (Eccles a Mittman, 2006<\/a>)<\/p><\/blockquote>\n Mae IS yn tarddu o iechyd ac yn canolbwyntio ar drosi tystiolaeth yn ymarfer. Mae\u2019n canolbwyntio ar sut a pham y gall tystiolaeth lywio ymarfer, nid yn unig ymarfer clinigwyr a gweithwyr iechyd proffesiynol eraill, ond hefyd nodi ffactorau o fewn y gwasanaeth iechyd, polisi a chyd-destunau cymdeithasol ehangach a allai rwystro neu hwyluso\u2019r broses o \u2018fwydo\u2019 tystiolaeth i mewn i ymarfer. Hynny yw, ei nod yw meithrin gwybodaeth am yr hyn sy'n gweithio, ble a pham (Bauer et al., 2015<\/a>), gan ddefnyddio, er enghraifft, dreialon ar hap i ynysu ffactorau penodol. Mae hefyd yn cynnwys elfen o werthuso, gan edrych ar ba mor dda mae tystiolaeth yn sail i unrhyw ymarfer.<\/p>\n Felly mae'r awydd newydd i gymhwyso gwyddoniaeth gweithredu i bolisi yn her. Mae dibyniaeth IS ar fodelau a fframweithiau yn ei gwneud yn ddewis deniadol i'r rheiny ar bob ochr i'r rhaniad gwybodaeth-polisi-ymarfer sy'n mynd i'r afael \u00e2 sicrhau bod tystiolaeth yn cael ei defnyddio fwy. Serch hynny, oherwydd bod IS yn arfer rhyngddisgyblaethol, gan ddwyn ynghyd gwybodaeth a chysyniadau o ddisgyblaethau fel economeg, seicoleg (yn benodol ei agwedd ar newid ymddygiad) a chymdeithaseg, gall fod yn berthnasol i feysydd y tu allan i iechyd, fel gwaith cymdeithasol, addysg a rheoli gwastraff.<\/p>\n <\/p>\n Paratoi Gwybodaeth<\/strong><\/p>\n Ar ei fwyaf sylfaenol, mae Paratoi Gwybodaeth (KMb) yn cyfeirio at y berthynas rhwng ymchwil ac ymarfer. Yn wahanol i dermau cyfnewid gwybodaeth neu drosglwyddo gwybodaeth a ddefnyddiwyd yn flaenorol, mae Levin yn dadlau<\/a> bod KMb yn pwysleisio cysylltiadau a chymhlethdod aml-gyfeiriadol, yn arbennig rhai gwleidyddol, sy'n berthnasol pan fydd ymchwil yn llywio ymarfer. Mae KMb yn canolbwyntio ar yr wybodaeth sydd i\u2019w pharatoi, y broses o baratoi, ac effaith gwybodaeth ar ymarfer. I Huw Davies a\u2019i gydweithwyr<\/a>, mae\u2019n gyfystyr \u00e2 \u201cdulliau i annog defnydd o ymchwil\u201d. Mae KMb, yn wahanol i IS, hefyd yn ymddangos yn fwy perthnasol i wyddorau cymdeithasol<\/a> nag i iechyd; er fod Davies et al. yn defnyddio\u2019r term hwnnw yng nghyd-destun gofal iechyd y Deyrnas Unedig. Fodd bynnag, mae gan IS hefyd ddiddordeb cynyddol yn yr agwedd gymdeithasol ar drosi tystiolaeth yn ymarfer<\/a>. I grynhoi, mae ffiniau a diffiniadau IS a KMb yn parhau i esblygu wrth iddynt barhau i gael eu defnyddio mewn gwahanol gyd-destunau.<\/p>\n Felly, fel sy'n digwydd yn aml gyda thermau poblogaidd, mae diffiniadau amrywiol o ran paratoi gwybodaeth, er enghraifft mae David Phipps yn gweld KMb yn berthnasol i bolisi yn ogystal ag ymarfer<\/a>. I Ganolfan Ragoriaeth Ontario ar gyfer Iechyd Plant a Meddwl<\/a> :<\/p>\n \u201cNid yw paratoi gwybodaeth ynymwneud \u00e2 rhannu, neu gyhoeddi, na llif gwybodaeth unffordd yn unig. Mae'n ymwneud ag ymgysylltu, cyfranogiad defnyddwyr terfynol a sylw i effaith\u201d.<\/p><\/blockquote>\n