Mae r\u00f4l llywodraeth leol wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus rheng flaen yn cael ei hamlygu a\u2019i dwysau ar adegau o argyfwng.\u00a0 Mae cynghorau ledled Cymru wedi cydlynu a chyflwyno amrywiaeth o gamau gweithredu mewn ymateb i\u2019r pandemig Coronafeirws, gan gynnwys dosbarthu dros \u00a3500m mewn grantiau i fusnesau a chefnogi ystod eang o bobl a theuluoedd mewn sefyllfa fregus.<\/p>\n
Mae\u2019n debygol y bydd cynghorau\u2019n parhau i gyflawni r\u00f4l bwysig wrth i Gymru symud allan o\u2019r cyfyngiadau symud, gan gynnwys tracio ac ynysu achosion newydd o\u2019r feirws, gan fod timau iechyd amgylcheddol mewn sefyllfa dda i arwain y gwaith cymunedol<\/a> hwn. Fodd bynnag, mae\u2019r argyfwng presennol hefyd wedi amlygu sawl mater mae llywodraeth leol yng Nghymru yn eu hwynebu a ddylai dderbyn sylw wedi\u2019r Coronafeirws.<\/p>\n <\/p>\n Sut mae Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol yn cydweithio<\/strong><\/p>\n Gall cydweithio a chydlynu gwaith amrywiol randdeiliaid ddarparu ymateb mwy cynaliadwy na chanoli mewn argyfwng.\u00a0 Mae\u2019r ymatebion i argyfyngau yn digwydd ar amrywiol lefelau<\/a>, ac mae\u2019n bwysig creu cysylltiad rhwng y lefelau hynny.\u00a0 Er y gellid defnyddio mecanweithiau sydd eisoes yn bodoli, fel Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, bydd yn hanfodol canfod pa strwythur sydd yn y sefyllfa orau i gyfrannu at y canlyniadau a ddymunir yn y tymor canolig i\u2019r hir dymor.\u00a0 Mae\u2019n bosib na fydd strwythurau sydd wedi methu cyflawni cyn yr argyfwng yn addas at y diben o gydlynu wedi\u2019r argyfwng.\u00a0 Fodd bynnag, dylid gochel rhag diwygio llywodraeth leol yng Nghymru eto fyth<\/a>, gan y byddai hynny\u2019n ddrud ac yn amharu\u2019n sylweddol, yn arbennig o dan yr amgylchiadau presennol.<\/p>\n Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio tuag at ymateb ar y cyd.\u00a0 Mae Gweinidogion wedi bod yn cwrdd ag arweinyddion pob un o\u2019r 22 cyngor o leiaf ddwywaith yr wythnos i drafod problemau a chanfod atebion a chamau gweithredu.\u00a0\u00a0 Trwy gynnwys llywodraeth leol yn yr ymateb i\u2019r feirws, mae\u2019r her yn cael ei rhannu ar draws lefelau\u2019r llywodraeth.\u00a0 Mae arweinyddion gr\u0175p Dinasoedd Craidd y Deyrnas Unedig yn dadlau bod angen i elfennau lleol fod yn ganolog i\u2019r adferiad<\/a> ac mae enghreifftiau diweddar o Fanceinion Fwyaf <\/a>\u00a0yn awgrymu arwyddion cadarnhaol o ran arweinyddiaeth a gweithio cydlynus. Mae lleoleiddio ymateb yn creu cyfle i gilfachau o arfer da<\/a> gael eu rhannu ar draws y sector. Mae angen i Lywodraeth Cymru a chynghorau yng Nghymru barhau i gydweithio\u2019n agos er mwyn sicrhau ymateb cydlynus, effeithiol i\u2019r pandemig Coronafeirws.<\/p>\n <\/p>\n Diffyg capasiti llywodraeth leol<\/strong><\/p>\n Mae cyni, yn ogystal \u00e2 degawdau o ddadrymuso<\/a> a diwygio dro ar \u00f4l tro ym maes llywodraeth leol<\/a> ar draws y Deyrnas Unedig, wedi peri i gapasiti llywodraeth leol grebachu ac wedi cyfyngu ar<\/a> ymateb y sector i\u2019r pandemig. Mae\u2019r trydydd sector - sy\u2019n darparu gwasanaethau hollbwysig ar adegau o argyfwng - hefyd wedi dioddef toriadau sylweddol i\u2019w cyllid.<\/p>\n Un o ganlyniadau\u2019r cyfyngiadau ar gapasiti yw\u2019r symudiad i ffwrdd oddi wrth ddarparu gwasanaeth yn uniongyrchol gan gynghorau lleol at gomisiynu a chydlynu rhwydweithiau o ddarparwyr gwasanaethau cyhoeddus, gyda chyfleoedd i ddinasyddion gyfranogi\u2019n fwy.\u00a0 Ond nid oes llawer o dystiolaeth i awgrymu bod y newid yn r\u00f4l llywodraeth leol - o ddarparwr i gomisiynydd strategol<\/a> a chydlynydd \u2013 yn gwneud defnydd llai dwys o adnoddau<\/a>, a bod modd ei wneud yn effeithiol heb neilltuo adnoddau<\/a>. Hefyd nid oes llawer o werthuso cadarn i awgrymu bod dulliau o\u2019r fath, gan gynnwys cyd-gynhyrchu gwasanaethau cyhoeddus gan ddinasyddion<\/a>, yn arwain at well canlyniadau (er bod peth ymchwil yn dod i\u2019r amlwg<\/a>). Mae amheuon difrifol hefyd ynghylch cynaliadwyedd mentrau a sut mae goresgyn anawsterau fel sicrhau\u00a0 atebolrwydd<\/a>.<\/p>\n Gall llywodraeth leol gyflawni r\u00f4l gydlynu yn dda, ac mae rhai astudiaethau achos<\/a> \u2018arfer da\u2019 ynghylch sut mae llywodraeth leol yn cefnogi mentrau cymunedol i ddiwallu anghenion y grwpiau sydd yn y sefyllfa fwyaf bregus.\u00a0\u00a0 Ar yr un pryd, mae nifer sylweddol o fentrau a arweinir yn gymunedol wedi tyfu\u2019n organig mewn ymateb i\u2019r argyfwng, a gallent fod yn \u2018llenwi bylchau\u2019 yn narpariaeth llywodraeth leol.\u00a0 Mae rhwydweithiau newydd ar gyfer cydlynu gweithredu gwirfoddol (megis rhaglen wirfoddoli\u2019r GIG<\/a> a phartneriaeth ymateb gweithredu cymunedol<\/a>) yn ogystal \u00e2 miloedd o grwpiau Facebook\u00a0 cymunedol Cymorth COVID<\/a> a grwpiau WhatsApp lleol yn y Deyrnas Unedig.\u00a0 Mae i ba raddau mae cynghorau Cymru yn cyflawni r\u00f4l weithredol ac effeithiol wrth gydlynu ymatebion ardal leol<\/a> a gweithredu fel canolbwynt ar gyfer mentrau cymunedol a thrydydd sector yn debygol o amrywio yn \u00f4l perthnasoedd ac adnoddau presennol.<\/p>\n Yn y cyfnod wedi\u2019r Coronafeirws, bydd yn bwysig trafod a phenderfynu pwy sydd yn y sefyllfa orau i barhau \u00e2\u2019r mentrau a ddisgrifiwyd uchod.\u00a0 Ble byddai\u2019r mannau gorau i dargedu buddsoddiad mewn llywodraeth leol a\/neu yn y sector gwirfoddol er mwyn ychwanegu\u2019r gwerth mwyaf a chefnogi cymunedau i ymadfer? Mae angen llunio modelau ariannu sy\u2019n cydnabod cryfderau pob sector ac mae angen gwerthuso mentrau presennol a rhannu\u2019r canlyniadau er mwyn lledaenu arfer da.<\/p>\n <\/p>\n R\u00f4l llywodraeth leol yn y dyfodol?<\/strong><\/p>\n Fel y dangosodd adroddiad diweddar gan Ganolfan Polisi Cyhoeddus Cymru (WCPP), roedd llywodraeth leol yng Nghymru eisoes ar ymyl y dibyn<\/a> yn ariannol cyn y pandemig.\u00a0 Er gwaethaf cynnydd diweddar yn y setliad diweddaraf ac arian argyfwng<\/a>, mae\u2019r costau i gynghorau wrth ymateb i\u2019r feirws yn sylweddol, a hynny ar ben yr incwm a gollwyd. Er gwaethaf capasiti cyfyngedig, mae llywodraeth leol wedi dangos gallu i ymdopi ac ymateb i\u2019r argyfwng<\/a>, trwy staff medrus, seilwaith a rheolaeth ar rwydweithiau.\u00a0 Mae ei natur leol a\u2019i gallu i ddatblygu ymatebion wedi\u2019u targedu ar gyfer meysydd penodol<\/a> i\u2019w gweld yn y mathau o gamau gweithredu mae cynghorau lleol yn eu defnyddio<\/a>. Gellid gwneud mwy yn y dyfodol i ddarparu\u2019r offer<\/a> a\u2019r adnoddau<\/a> angenrheidiol i ardaloedd lleol er mwyn darparu gwasanaethau rhagorol, yn ogystal \u00e2\u2019r pwerau angenrheidiol i lunio ymatebion effeithiol sy\u2019n seiliedig ar le. Mae angen gwreiddio newidiadau cadarnhaol a gyflwynwyd oherwydd y feirws a\u2019u gwneud yn rhai hirdymor, yn hytrach na dychwelyd at hen ffyrdd o weithio.<\/p>\n Mae angen i gynghorau ddysgu gan y rhai sydd wedi ymateb yn gyflym i ddatblygu ffyrdd newydd o weithio, ac mae angen i bob gwasanaeth cyhoeddus ddeall beth sy\u2019n gallu cael ei wneud i annog mwy o ystwythder ar draws y sector.\u00a0 Mae angen i gynghorau drafod ffyrdd o osgoi dyblygu ac annog gweithio ar y cyd lle gall hynny wella effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd, er enghraifft trawsffurfio gwasanaeth trwy ei alluogi\u2019n ddigidol<\/a>. Fodd bynnag, mae\u2019r holl ffyrdd newydd hyn o weithio yn cynnwys heriau, er enghraifft gall gweithio cydlynus a chrynhoi adnoddau arwain at\u00a0 gur pen o ran atebolrwydd<\/a>.\u00a0 Gallai fod yn ddefnyddiol dysgu o sut mae llywodraeth leol wedi ymateb mewn gwledydd eraill - sydd ar gael gan yr OECD<\/a> a\u2019r Gymdeithas Astudiaethau Rhanbarthol<\/a> - er mwyn rhoi\u2019r gwersi hynny ar waith yng Nghymru.<\/p>\n Mae\u2019r pandemig Coronafeirws wedi amlygu\u2019r heriau mae llywodraeth leol yn eu hwynebu ac wedi datgelu gallu dulliau cydlynu a chyflwyno gwasanaethau cyhoeddus lleol i addasu, arloesi ac ymateb i angen seiliedig ar le.\u00a0 Wedi\u2019r argyfwng, dylai fod cyfle i fyfyrio ar r\u00f4l, statws<\/a> ac ariannu<\/a> llywodraeth leol er mwyn cyflawni\u2019r gorau i gymunedau ledled Cymru a sicrhau ein gwydnwch mewn ymateb i argyfwng yn y dyfodol.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mae r\u00f4l llywodraeth leol wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus rheng flaen yn cael ei hamlygu a\u2019i dwysau ar adegau o argyfwng.\u00a0 Mae cynghorau ledled Cymru wedi cydlynu a chyflwyno amrywiaeth o gamau gweithredu mewn ymateb i\u2019r pandemig Coronafeirws, gan gynnwys dosbarthu dros \u00a3500m mewn grantiau i fusnesau a chefnogi ystod eang o bobl a theuluoedd mewn […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14115,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[150],"tags":[141],"research-and-impact":[],"class_list":["post-15161","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-llesiant-cymunedol","tag-llywodraeth-leol"],"meta_box":{"project":"","lead_author":"","authors":[],"image":[{"width":744,"height":418,"file":"town-hall-smaller.jpg","filesize":398207,"sizes":{"medium":{"file":"town-hall-smaller-744x393.jpg","width":744,"height":393,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":44817,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-744x393.jpg"},"large":{"file":"town-hall-smaller-1200x633.jpg","width":1200,"height":633,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":97624,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-1200x633.jpg"},"thumbnail":{"file":"town-hall-smaller-744x418.jpg","width":744,"height":418,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":47587,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-744x418.jpg"},"medium_large":{"file":"town-hall-smaller-768x405.jpg","width":768,"height":405,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":47035,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-768x405.jpg"},"1536x1536":{"file":"town-hall-smaller-1536x811.jpg","width":1536,"height":811,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":146917,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-1536x811.jpg"},"reykjavik-intro":{"file":"town-hall-smaller-1920x1054.jpg","width":1920,"height":1054,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":247444,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-1920x1054.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]},"ID":"9928","name":"town-hall-smaller.jpg","path":"\/infotree\/sites\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller.jpg","url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller-744x418.jpg","full_url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/town-hall-smaller.jpg","title":"town-hall-smaller.jpg","caption":"","description":"","alt":"","srcset":false}],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15161"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16462,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15161\/revisions\/16462"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15161"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=15161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}