Mae pandemig y Coronafeirws yn cael effaith ddofn a digynsail ar economi Cymru \u2013 economi sydd eisoes wedi'i wanhau gan gwtogi a llymder yn y sector cyhoeddus yn dilyn argyfwng ariannol 2008, yn ogystal \u00e2'r heriau a achosir gan adael yr Undeb Ewropeaidd. Mae pandemig y Coronafeirws yn ychwanegu at yr heriau hyn ac yn amlygu gwendidau presennol. Serch hynny, mae hefyd yn gyfle cadarnhaol i feddwl am r\u00f4l y wladwriaeth a chymdeithas. Mae'r blog hwn yn crynhoi rhai o'r heriau ac yn adlewyrchu ar y cyfleoedd y mae'r pandemig yn eu cynnig i wneud newidiadau cadarnhaol i hybu adferiad economaidd a chadernid yn y tymor canolig a hir yng Nghymru.<\/p>\n
Yr her gyntaf yw faint o amser y bydd yr adferiad yn ei gymryd, a'r crebachu dilynol ar yr economi yn y byrdymor a'r tymor canolig. Mae strategaeth gadael<\/a> cyfyngiadau symud Llywodraeth Cymru, yn debyg i wledydd eraill y DU, yn rhoi blaenoriaeth i adfer gweithgarwch economaidd, iechyd y cyhoedd a'r modd y mae gwasanaethau cyhoeddus yn gweithredu'n llawn dros weithgareddau cymdeithasol a rhyddid yr unigolyn. Fodd bynnag, hyd yn oed ar \u00f4l caniat\u00e1u ar gyfer hyn, bydd yr adferiad yn cymryd amser a bydd yr economi yn crebachu yn y tymor byr a chanolig. Ac felly y dylai fod: gwnaeth llywodraethau ledled y byd ati i gau eu heconom\u00efau er mwyn gwella iechyd y cyhoedd. Y prawf allweddol fydd sut y bydd gweithgarwch economaidd yn cael ei adfer, a bydd y camau a gymerir nawr<\/a> yn penderfynu hyn.<\/p>\n Yr ail her yw effeithiau anghyfartal yr argyfwng, o fewn a rhwng gwledydd y DU: ni fydd pandemig y Coronafeirws yn wastat\u00e4wr mawr. Mae i Gymru nodweddion penodol sy'n ei gwneud yn wahanol i rai rhannau eraill o'r DU. Er bod rhai o'r rhain yn lliniaru yn erbyn unrhyw ddirywiad a ddisgwylir, e.e. mae cyfran fwy o weithwyr yn cael eu cyflogi yn y sector cyhoeddus yng Nghymru, mae rhai eraill yn heriau penodol. Mae gan Gymru gyfran uwch o weithwyr ar gyflogau isel ac yn gweithio mewn sectorau a gafodd eu cau fel manwerthu a lletygarwch cyn y pandemig.<\/p>\n Trydedd her yw'r ffaith nad yw tynged economaidd Cymru yn gyfan gwbl yn ei dwylo ei hun. Mae'r sylfaen drethi yng Nghymru wedi lleihau'n ddramatig o ganlyniad i gyfyngiadau symud, a bydd hynny\u2019n lleihau cyllideb Llywodraeth Cymru, ac mae argyfwng o'r maint hwn yn gofyn am ymyriadau economaidd allweddol a arweinir gan y wladwriaeth. Mae ymyrraeth y wladwriaeth yn yr economi \u2013 drwy gynlluniau cadw swyddi yn ogystal \u00e2 chymorth treth a lles \u2013 yn hanfodol, ond Senedd y DU sy'n bennaf gyfrifol amdani. Nid oes gan y Senedd na Llywodraeth Cymru bwerau benthyca \u2013 na'r gallu i wneud hynny \u2013 i weithredu ar eu pennau eu hunain.<\/p>\n Fel yr amlinellwyd uchod, mae'r heriau a wynebir yn enfawr. Fodd bynnag, mae'r dystiolaeth hefyd yn cyfeirio at nifer o ymyriadau allweddol y gellir eu cymryd i gynnal a chefnogi gweithgarwch economaidd yn y tymor canolig a hirach.<\/p>\n Bydd angen i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU ddod o hyd i ffyrdd o gefnogi'n barhaus bobl sydd wedi cael eu gwneud yn arbennig o agored i niwed - yn feddygol, yn economaidd ac yn gymdeithasol - gan bandemig y Coronafeirws. Yn ogystal \u00e2 mynd i'r afael \u00e2'r mathau gwahanol hyn o wendidau, mae blaenoriaethau economaidd hirsefydlog sgiliau a seilwaith yn parhau yr un mor bwysig ag erioed. Ac mae'n amlwg y bydd rhai busnesau a sectorau yn adfer mewn gwahanol ffyrdd<\/a> i eraill.<\/p>\n Bydd ar rai, er enghraifft rhai siopau manwerthu, angen cymorth tra byddant yn dychwelyd yn raddol i rywbeth sy'n debyg i weithgarwch economaidd arferol. Bydd angen cymorth mwy parhaus ar fusnesau eraill, fel y rhai yn y sector lletygarwch, oherwydd bydd dychwelyd i'r arfer yn cymryd mwy o amser, ac ni ellir cadw llafur a sgiliau cyflogeion yn \u00f4l am gyhyd. Mae'n bosibl y bydd angen cymorth wedi'i deilwra ar drydydd gr\u0175p bach ond pwysig o fusnesau yng Nghymru, megis y rhai mewn ardaloedd twristiaeth gwledig, nad oes ganddynt ffynhonnell amlwg arall o incwm a gweithgarwch wrth fynd i'r afael \u00e2'r pandemig.<\/p>\n Mae hyn yn gofyn llawer gan y llywodraeth a'i gallu i gefnogi'r economi'n effeithiol. Mae Mazzucato yn dadlau<\/a> bod pandemig y Coronafeirws yn 'gofyn am ailfeddwl am yr hyn y mae Llywodraethau yn ei wneud: yn hytrach nag atgyweirio methiannau'r farchnad pan fyddant yn codi, dylent symud tuag at fynd ati i lunio a chreu marchnadoedd sy'n sicrhau twf cynaliadwy a chynhwysol'. Byddai hyn yn ei gwneud yn ofynnol i'r wladwriaeth fynd ati i sbarduno twf, gan ganolbwyntio'n fwy penodol ar sectorau a lleoedd penodol.<\/p>\n Mae mabwysiadu fersiwn o'r dull hwn yn dibynnu ar nifer o ystyriaethau. A oes gan Lywodraeth Cymru y gallu i chwarae rhan mor ragweithiol yn economi Cymru? A oes gan sefydliadau eraill fel Llywodraeth Leol y gallu i wneud hynny? Os nad oes, sut y gellir creu hyn? Mae fy nghydweithwyr eisoes wedi dangos<\/a> bod angen dadl am gadernid a chynaliadwyedd Llywodraeth Leol yng Nghymru. Mae hefyd yn codi cwestiynau am r\u00f4l actorion eraill, fel prifysgolion, sefydliadau angori, y trydydd sector a busnesau eu hunain. Mae\u2019n debygol y bydd gr\u0175p cynghori<\/a>, a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru, yn ystyried llawer o'r materion hyn.<\/p>\n