{"id":15091,"date":"2019-11-05T09:06:56","date_gmt":"2019-11-05T09:06:56","guid":{"rendered":"https:\/\/wcpporguk.cf.ac.uk\/model-preston-datrysiad-i-gymru\/"},"modified":"2025-04-11T13:26:35","modified_gmt":"2025-04-11T13:26:35","slug":"model-preston-datrysiad-i-gymru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/blog-posts\/model-preston-datrysiad-i-gymru\/","title":{"rendered":"Model Preston: Datrysiad i Gymru?"},"content":{"rendered":"

Mae caffael yn symud i fyny\u2019r agenda. Yng Nghymru, mae Prif Weinidog Cymru, Mark Drakeford, wedi cefnogi diwygio caffael<\/a> ac mae caffael wedi\u2019i awgrymu fel ffordd i gryfhau\u2019r economi sylfaenol gan y Dirprwy Weinidog Lee Waters<\/a>. Mae\u2019r \u2018model Preston\u2019 wedi\u2019i gyfeirio<\/a> ato yn aml fel enghraifft o ddefnyddio caffael cyhoeddus er lles cymdeithasol. Ond beth yw\u2019r model Preston? A oes tystiolaeth i\u2019w gefnogi? A sut fyddai\u2019n gweithio i Gymru?<\/p>\n

 <\/p>\n

Beth yw\u2019r model Preston?<\/strong><\/p>\n

Mae Model Preston yn seiliedig ar \u2018adeiladu cyfoeth cymunedol\u2019, syniad a ddatblygwyd gan y felin drafod o\u2019r Unol Daleithiau The Democracy Collaborative<\/a>. Adeiladu cyfoeth cymunedol yw\u2019r syniad y gall<\/a> \u2018cadw mwy o gyfoeth dinesig o fewn lleoliad roi hwb i dwf a gwydnwch economaidd yr ardal benodol honno drwy wella effeithiau lluosydd lleol\u2019.<\/p>\n

Elfen fwyaf ddadleuol y model Preston yw ei gefnogaeth o \u2018gynyddu manteision economaidd a chymdeithasol lleol\u2019 drwy strategaethau caffael lleol<\/a>. Caiff hyn ei gamddeall weithiau fel ffafrio cyflenwyr lleol yn uniongyrchol, ond nid yw hyn yn gywir<\/a>. Yn hytrach, anogir \u2018sefydliadau angor\u2019 fel awdurdodau lleol, ysgolion a gwasanaethau brys i gydweithio gyda\u2019r awdurdod lleol wrth ddefnyddio ystod o strategaethau caffael sy\u2019n sicrhau\u2019r enillion lleol mwyaf posibl. Gall y strategaethau hyn gynnwys torri contractau mawr i fyny<\/a> neu ychwanegu cymalau gwerth cymdeithasol at gontractau. Er na ffafrir busnesau lleol, efallai eu bod mewn lle gwell i fodloni\u2019r gofynion hyn.<\/p>\n

Er ei fod yn cael sylw eang yn y cyfryngau, dylid nodi mai dim ond un ffactor yw caffael lleol ym model adeiladu cyfoeth cymunedol<\/a> Cyngor Dinas Preston. Mae nodau eraill yn cynnwys hyrwyddo\u2019r Cyflog Byw Go Iawn i weithwyr lleol ac annog a hwyluso\u2019r defnydd o fodelau perchnogaeth gydweithredol neu gyfranogol, math o \u2018ddemocratiaeth economaidd\u2019.<\/p>\n

 <\/p>\n

A oes tystiolaeth i\u2019w gefnogi?<\/strong><\/p>\n

Nid oes llawer o dystiolaeth ar effaith adeiladu cyfoeth cymunedol nac, yn gulach na hynny, arferion caffael lleol yn y DU. Nid yw hyn yn syndod, gan fod y rhain yn ddulliau weddol newydd. Er hynny, mae arwyddion bod model Preston efallai wedi cael canlyniadau ffafriol. Yn 2016\/17, gwariodd sefydliadau angor (ac eithrio UCLan) \u00a374 miliwn yn fwy<\/a> ar gaffael yn ardal Preston (cynnydd mewn gwariant a gedwir yn lleol o 5% i 18.2%) a \u00a3200 miliwn yn fwy yn Swydd Gaerhirfryn (o 39% i 79.2% gwariant a gedwir yn lleol) o'i gymharu \u00e2 2012\/13. Mae pedair mil o weithwyr ychwanegol bellach yn ennill y Cyflog Byw Go Iawn, ac mae diweithdra wedi gostwng: o 6.5% yn 2013 i 3.1% yn 2017. Mae adroddiad ar wah\u00e2n yn dadlau<\/a> bod cynhyrchiant ac incwm canolrifol wedi cynyddu ac amddifadedd wedi gostwng.<\/p>\n

Ni fydd modd cysylltu\u2019r holl welliant hwn \u00e2 model Preston. Gwellodd amodau economaidd yn gyffredinol dros y cyfnod hwn, er bod Preston wedi perfformio'n well na'i ranbarth <\/a>a\/neu'r economi ehangach ar rai mesurau. Ni ellir amau bod model Preston wedi chwarae rhan fawr wrth gynyddu gwariant ar gaffael, er bod yr effaith yn llai eglur ar gyfer dangosyddion eraill. P'un a yw rhywun yn dymuno priodoli'r gwelliannau hyn yn llwyr i fodel Preston, mae'r canlyniadau hyn o leiaf yn awgrymu y gall ardaloedd lleol flaenoriaethu gwerth cymdeithasol ac adeiladu cyfoeth cymunedol heb aberthu perfformiad economaidd.<\/p>\n

Heb unrhyw dystiolaeth empeiraidd bendant, gallwn ddechrau ystyried yr hyn y mae safbwyntiau damcaniaethol yn ei ddweud wrthym am y strategaethau hyn.\u00a0 Mae cefnogwyr model Preston yn dadlau bod twf seiliedig ar allforio a buddsoddiad wedi methu \u00e2 darparu ar gyfer pob cymuned. Ar y llaw arall, mae\u2019r rheiny sy\u2019n beirniadu Model Preston yn dadlau bod y patrwm hwn yn dal ac mai dyma\u2019r llwybr sicraf i ffyniant economaidd. Mae'r dadleuon hyn yn bwysig, oherwydd eu bod yn siarad \u00e2 chwestiynau ehangach strategaeth economaidd\u00a0 \u2014 cwestiwn sy'n arbennig o berthnasol i Gymru.<\/p>\n

I ddechrau, y beirniaid. Mae llawer o feirniadaeth yn canolbwyntio ar y syniad o gaffael lleol, a rhai yn honni ei fod yn fater o sero-swm<\/a>, heb unrhyw enillion na cholledion cyffredinol, a\u2019i fod yn fath o ddiffyndollaeth economaidd<\/a>. Mae hyn oherwydd bod dewisiadau lleol ym maes caffael yn golygu bod cwmn\u00efau nad ydynt yn lleol yn colli allan ar gontractau: bydd unrhyw fudd economaidd a gronnir yn Preston yn cael ei golli i ardal arall. At hynny, gallai caffael lleol olygu bod cwmn\u00efau allanol yn dewis peidio \u00e2 chystadlu am gontractau lleol, gan gynyddu prisiau a gostwng gwerth oherwydd llai o gystadleuaeth. Mae strategaethau diffyndollol yn cyfyngu ar botensial twf cwmn\u00efau lleol, a fydd yn wynebu rhwystrau wrth allforio eu cynnyrch. Y ffordd orau o sicrhau ffyniant, mae\u2019r beirniaid yn ei ddadlau, yw dod ag arian i mewn i econom\u00efau lleol<\/a> trwy fuddsoddiad (yn arbennig buddsoddiad ac arloesedd sgiliau uchel), ac wrth i fusnesau allforio eu cynhyrchion i farchnadoedd eraill. Gall yr effaith dal i fyny<\/a> y mae hyn yn ei greu fod yn hwb grymus i allu yn y tymor hir. Mae masnach rydd yn arwain at dwf economaidd, gan olygu fod pobl yn well eu byd yn y pen draw.<\/p>\n

Mae cefnogwyr model Preston yn dadlau bod y model a arweinir gan fuddsoddiad yn ddull \u2018diferu am i lawr\u2019 \u2018nad yw\u2019n gweithio ar raddfa\u2019<\/a>. Yn syml, nid oes digon o fusnesau allforio galluog ar gyfer pob dinas a rhanbarth i'w denu. Gan na all pob dinas fod yn allforiwr net, hyd yn oed pe baent yn denu buddsoddiad, bydd rhai ardaloedd o hyd yn colli allan. Mae \u2018diferu\u2019 cyfoeth i lawr yn cael ei gyfyngu ymhellach drwy gyfrwng globaleiddio buddsoddiad a buddsoddwyr, nad ydynt yn tueddu i gylchredeg eu henillion o fewn econom\u00efau lleol. Mae peth ymchwil yn awgrymu, er bod masnach anghyfyngedig yn gwella cyfoeth yn y cyfanred, mae hefyd yn creu gwahaniaethau mawr<\/a> ac mae llawer o ardaloedd ar eu colled.<\/p>\n

Yn hytrach na mynd ar \u00f4l twf economaidd yn y cyfanred, mae adeiladu cyfoeth cymunedol yn ceisio meithrin canlyniadau dibynadwy ar draws y meysydd economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol. Y nod yw annog hunan-gynhyrchu cyfoeth at ddibenion cymdeithasol, gan greu sylfaen economaidd gwydn a all sicrhau safon byw dda i drigolion lleol. Yn wir, os yw cyflenwr lleol yn dod \u00e2 mwy o fuddion cymdeithasol ac amgylcheddol am yr un gwaith, yna gallai dull model Preston fod yn fwy effeithlon<\/a> wrth gynhyrchu gwerth.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sut fyddai\u2019n gweithio i Gymru?<\/strong><\/p>\n

Mae'r ddadl am Fodel Preston yn cynnwys cwestiynau ynghylch sut y dylai econom\u00efau lleol geisio datblygu, a pha bwysau y dylem ei roi ar fodelau traddodiadol o fuddsoddi a thwf. Mae hyn yn cynnwys cwestiynau gwleidyddol anochel: sut mae economi lwyddiannus yn edrych, a beth yw\u2019r ffordd orau i helpu ardaloedd sy'n ei chael hi'n anodd?<\/p>\n

Yn ddiweddar, mae Llywodraeth Cymru wedi pwysleisio datblygu'r economi sylfaenol<\/a>, y rhan o'r economi sy'n diwallu anghenion dinasyddion lleol ac a geir lle bynnag y mae pobl.\u00a0 Gallai'r angen i gynyddu gwydnwch economaidd a meithrin gallu lleol, yn enwedig yn y rhannau hynny o Gymru sy'n dal i gael trafferth gyda gwendidau economaidd strwythurol<\/a>, arwain Llywodraeth Cymru i ystyried fersiwn o fodel Preston fel rhan o'r broses hon. Gallai darpariaethau yn y Mesur Partneriaeth Gymdeithasol<\/a> sy'n ymwneud \u00e2 chaffael cyhoeddus hefyd annog cymunedau lleol i fabwysiadu adeiladu cyfoeth cymunedol.<\/p>\n

Er bod y dystiolaeth yn awgrymu y gallai adeiladu cyfoeth cymunedol weithio, fodd bynnag, bydd angen cymryd gofal os yw am gael ei weithredu'n llwyddiannus. Fel y mae Helen Cunningham wedi dadlau yn ddiweddar<\/a>, gall gweld datblygiad economaidd lleol (gan gynnwys adeiladu cyfoeth cymunedol) trwy gaffael lleol yn unig arwain at ddisgwyliadau afrealistig ac anwybyddu mathau eraill o arfer da.<\/p>\n

Yn olaf, mae dadl ehangach i'w gwneud yngl\u0177n \u00e2 nod model Preston. Dyluniwyd adeiladu cyfoeth cymunedol i gael ei arwain gan y gymuned, ac ymateb i anghenion a dymuniadau cymunedau lleol. Ni fydd un ateb sy\u2019n gweddu i bawb, fel deddfwriaeth neu bolisi cenedlaethol, yn diwallu anghenion pob ardal leol. Mae gwir botensial adeiladu cyfoeth cymunedol yn ei allu posibl i adfer ymdeimlad o asiantaeth economaidd i gymunedau lleol, yn enwedig y rhai sydd wedi colli allan o ganlyniad i globaleiddio a dad-ddiwydiannu. Dim ond gydag arweinyddiaeth weithredol a chyfranogiad pobl a sefydliadau lleol y gellir cyflawni hyn.<\/p>\n

 <\/p>\n

Credyd delwedd: Democracy Collaborative<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mae caffael yn symud i fyny\u2019r agenda. Yng Nghymru, mae Prif Weinidog Cymru, Mark Drakeford, wedi cefnogi diwygio caffael ac mae caffael wedi\u2019i awgrymu fel ffordd i gryfhau\u2019r economi sylfaenol gan y Dirprwy Weinidog Lee Waters. Mae\u2019r \u2018model Preston\u2019 wedi\u2019i gyfeirio ato yn aml fel enghraifft o ddefnyddio caffael cyhoeddus er lles cymdeithasol. Ond beth […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15090,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[150],"tags":[140,141],"research-and-impact":[],"class_list":["post-15091","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-llesiant-cymunedol","tag-economi","tag-llywodraeth-leol"],"meta_box":{"project":"","lead_author":"","authors":[],"image":[{"width":744,"height":418,"file":"Preston.png","filesize":100524,"sizes":{"medium":{"file":"Preston-744x407.png","width":744,"height":407,"mime-type":"image\/png","filesize":419190,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Preston-744x407.png"},"thumbnail":{"file":"Preston-744x418.png","width":744,"height":418,"mime-type":"image\/png","filesize":428620,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Preston-744x418.png"},"medium_large":{"file":"Preston-768x420.png","width":768,"height":420,"mime-type":"image\/png","filesize":442973,"url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Preston-768x420.png"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]},"ID":"15090","name":"Preston.png","path":"\/infotree\/sites\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Preston.png","url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Preston-744x418.png","full_url":"https:\/\/wcpp.org.uk\/wp-content\/uploads\/Preston.png","title":"Preston.png","caption":"","description":"","alt":"","srcset":false}],"files":[],"disable_related_content":"0"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15091","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15091"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15091\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16439,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15091\/revisions\/16439"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15091"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15091"},{"taxonomy":"research-and-impact","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcpp.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/research-and-impact?post=15091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}